बुढ्यौली ज्यान। कम्मरमाथि एउटा ज्याकेट, टाउकोमा ढाकाटोपीमाथि टम्म गलबन्दी बेरेका छन्। कम्मरमुनि तिघ्रासम्म छोप्ने पातलो अनि मैलो कछाड। टहराबाट फुर्रफुर्र हिउँ खस्छ। चिसोले ज्यान सिरिङ्ङ भएपछि उनी कछाड घुँडासम्म तन्काउन खोज्छन् तर भ्याउँदैन। ‘अरू लुगा त भए पो लगाउनु,’ हंसपुर–३ का ७१ वर्षे हर्कबहादुर गुरुङले लुगलुग काँप्दै भने, ‘न्यानो लुगा किन्न दिएको १० हजार साहूको ऋण तिर्दै ठिक्क भो!’
माथिल्लो भेगमा हिमपात भएपछि सँगै जोडिएका हंसपुर, भच्चेकलगायत तल्लो भेगमा पनि शनिबार बिहानैदेखि हिउँ र असिना दन्कियो। डाँडाकाँडा हिउँले छपक्कै थिए। कामविशेषले घरबाहिर निस्कनुपर्नेहरूलाई अझ बढी सकस छ। हंसपुर–९ का जुठे विकको घरमा एउटा थोत्रो सिरक र दुइटा डसनाबाहेक केही छैन। चार जनाको परिवार त्यसैले गुजारा चलाउँदै छ। ‘घरभित्रै आगो फुकेको छु, बाहिर निस्कनै गाह्रो भो, असिनापानी पर्योज, अहिले हावा चलेर ठन्डीले मार्ला जस्तो छ,’ राहत लिन भच्चेक बजार झरेका उनले भने।
लाप्राकका राज गुरुङले दुई दिनदेखि घरबाहिर निस्कन नसकेको बताए। ‘चिसोले मार्लाजस्तो छ,’ उनले भने, ‘बाहिर निस्किएर घरधन्दा गर्ने अवस्था छैन।’ शनिबार दिउँसोदेखि हिमपात थामिए पनि जमेको हिउँ पग्लिएको छैन। सबै टहरा हिउँले छोपिएका छन्। गुप्सीपाखामा आश्रय लिइरहेका ६ सय भूकम्पपीडित परिवार कष्ट बेहोरिरहेका छन्। त्यसै गरी चुम्चेको रुन्चेत गाउँका २९ परिवारलाई बाहिर निस्कनै सकस छ। हिउँ जमेर बस्नै नसकिने भएकाले आइतबार बिहान उनीहरूले स्थानान्तरण गरिदिन आग्रह गरेको प्रहरीले जनाएको छ। ‘हिउँ नपग्लिएकाले चिसो अत्यधिक छ,’ जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रहरी निरीक्षक शंकर आचार्यले उत्तरी गोरखामा रहेका प्रहरी युनिटलाई उद्धृत गर्दै भने, ‘जनजीवन सामान्य भइसकेको छैन।’
हिमपातपछि तिब्बतसँग सिमाना जोडिएका छेकम्पार, सामागाउँ, चुम्चेतलगायत गाविसको तापक्रम माइनस १५ डिग्रीसम्म झरेको गाविस सचिवले बताएका छन्। धारा, कुवा र घरमा भाँडोमा राखेको पानीसमेत जमेको छ। सँगै जोडिएका बिही, प्रोक, ल्हो, उहिया, केरौँजा, काशीगाउँ, बारपाक, गुम्दामा पनि हिउँले स्थानीय घरबाहिर निस्कन नसकेको प्रहरीले जनाएको छ। भूकम्पको केन्द्रविन्दु भएकाले यस क्षेत्रका कुनै पनि संरचना जोगिएका छैनन्। सबै अस्थायी टहरोमा आश्रित छन्। जस्ता र त्रिपालमा लपक्कै हिउँ जमेको छ। पीडितहरू जतिखेरै आगो तापेर बसिरहेका छन्। शनिबार दिउँसो मलिनो घाम लागेको बारपाकका जितबहादुर घलेले बताए। आइतबार दिनभर चिसो हावा चलेकाले जाडो पहिलेभन्दा पनि बढी छ।
सरकारले पठाएको न्यानो लुगाबापतको १० हजार रुपैयाँ उत्तरी दुर्गमबासीको हातमा भर्खरै मात्र परेको छ। लुगा किन्न ती स्थानबाट कम्तीमा चार दिन पैदल हिँडेर सदरमुकाम पुग्नुपर्छ। भूकम्पले गोरेटोबाटो समेत भत्काउँदा दैनिक उपभोग्य सामग्रीसमेत लैजान सकिएको छैन। पीडितलाई बिहान–बेलुकी पेट भर्नै समस्या रहेको छेकम्पारका गाविस सचिव कृष्णप्रसाद भट्टराई बताउँछन्।
लाप्राक पुग्यो सरकारी टोली
हिउँले थप कष्ट बेहोरिरहेका भूकम्प पीडितको अवस्था बुझ्न गृह मन्त्रालयको टोली आइतबार लाप्राक पुगेको छ। सहसचिव रामेश्वर दंगाल नेतृत्वको तीन सदस्यीय टोलीले लाप्राक, गुप्सीपाखाका स्थानीयको अवस्थाबारे जानकारी लिएको हो। प्रधानमन्त्रीको निर्देशनमा पुगेको सरकारी टोली स्थानीयसँग सोधपुछ गरी फर्किएको छ। लाप्राकका भूूकम्पपीडितलाई वितरण गर्न आइतबार नै ४ सय थान सिरक, म्याटे्रसजस्ता न्यानो कपडा पठाइसकिएको सहसचिव दंगालले बताए। उनले भने, ‘सोमबारबाट बितरण गर्छौं, दिउँसोसम्म पुग्छ होला, त्यहाँ न्यानो लुगा खरिदका लागि १० हजार रुपैयाँ पनि वितरण भइसकेको छ ।’
बारपाकस्थित प्रहरीचौकीका असई कुलबहादुर अधिकारी नेतृत्वको टोली आइतबार तीन घन्टा हिँडेर लाप्राक पुगेको छ। उनीहरूले महिलाहरू बस्दै आएको अस्थायी शिविरमा जमेको हिउँ फुटाइदिएका छन्। उक्त टोलीले हिउँले च्यापिएर भत्किएको शिविर मर्मत गरिदिएको प्रहरी निरीक्षक शंकर आचार्यले बताए। उनले भने, ‘बिहानै प्रहरी पुगेर स्थानीयलाई सहयोग गरिरहेको छ तर हिउँ अझै पग्लिएको छैन, डम्म हुस्सु लागिरहेकै छ।’ स्वास्थ्यचौकीसमेत हिउँले पुरिँदा स्थानीयलाई स्वास्थ्यसेवा लिन गाह्रो परेको छ। प्रहरीले स्थानीयसँग मिलेर त्यहाँको हिउँ पन्छाइरहेको आचार्यले जानकारी दिए। हिउँकै कारण शुक्रबारदेखि लाप्राकमा टेलिफोन सम्पर्क अवरुद्ध छ।