मोहसिन अलि मियाँ
गोरखा – छेकम्पारमा रहेको सिमा प्रहरी चौकी स्थापना भएको ५२ बर्ष पूरा भयो । २०२४ सालमा गोरखा र चिनको तिब्बत सिमा क्षेत्रलाई लक्षित गर्दै स्थापना भएको यस प्रहरी चौकीमा हालसम्म एउटा पनि लिखित उजुरी परेको छैन ।
गोरखाबाट झण्डै ५ दिनको पैदल यात्रामा पुगिने छेकमको सो चौकीमा हाल ७ जना प्रहरी कार्यरत छन् । त्यसो त गाउँमा झैझगडा र विवाद नै नहुने पनि होइन । तर त्याहाको विवाद प्रहरीसम्म नै आइपुग्दैन । ‘लिखित उजुरी परेको चौकीमा अहिलेसम्मको रेकर्ड मै छैन’ सिमा प्रहरी चौकी छेकमपारका इन्चार्ज कृष्णबहादुर सिंखडाले भने ‘गाउँमा हुने विवाद गाउँकै लामाहरु बसेर मिलाउछन्, प्रहरीमा उजुरी दिनुपर्छ भन्ने परिपाटी नै छैन यहाँ ।’
लामा जातीको बसोबास रहेको यस क्षेत्रमा हुने अधिकांश विवाद गाउँमै छलफलबाट टुंग्याउने थिती छ । प्रहरीसम्म आइपुगिहाले पनि मौखिक मात्रै उजुरी आउछ । ‘कुनै विवादमा हामी आवस्यक भए मौखिक रुपमा बोलाउछन्, गाउँभरीका मान्छे बसेर छलफल गर्छन्’ सिंखडाले भने ‘हामी भाषा पनि बुझ्दैनौ, के छलफल भएको भनेर उनिहरुसंगै सोध्नुपर्छ, हामी त साक्षी मात्रै बस्ने काम हुन्छ, सबै उनिहरु आफैले टुंग्याउछन् ।’
संघियता लागु भएर जनप्रतिनिधी आएपछि त झनै मौखिक उजुरी पनि कम भएका छन् । गाउँमा हुने जग्गा, सिमा, घरझगडा लगायतका विवादहरु अहिले सिधै वडाध्यक्ष कहाँ पुग्न थालेका छन् । ‘गाउँमा विवदै नहुने भन्ने होइन, दिनदिनै जसो झगडाका कुरा आउछन्’ चुमनुब्री गाउँपालिका ७ का वडाध्यक्ष पासाङ फुञ्जो लामाले भने ‘वडामा पनि लिखित चाहि आउदैनन, मिलाइदिनु परयो भन्न आउछन् ।’
त्यसो त छेकम्पारमा मात्रै होइन सिर्दिवासमा रहेको प्रहरी चौकीको रेकर्डमा पनि लिखित उजुरी भेट्टाउन मुस्किल छ । १० जना दरबन्दी रहेको यस चौकीमा हाल ७ जना प्रहरी कार्यरत छन् । ‘पोहोर ७५÷७६ को बर्षभरीमा ९ वटा उजुरी आएको थियो, यो बर्ष खासै छैन’ प्रहरी चौकी सिर्दिवासका इन्चार्ज डोलराज रानाभाटले भने ‘मौखिक आउनेलाई लिखित ल्याउनुस भन्दा पनि ल्याउदैनन्, धेरैजति मौखिक उजुरीकै भरमा केस मिलाइदिनुपर्ने अवस्था छ ।’
उत्तरी क्षेत्रमै रहेको अर्को प्रहरी चौकी जगतको अवस्था पनि उहि छ । भूकम्पपछि अस्थायी टहरोमा रहेको यस चौकीमा पनि लिखित उजुरीको रेकर्ड पाइदैन । ‘उजुरी नै आउदैन, आइहाले पनि मौखिक नै हो’ प्रहरी चौकी जगतका इन्चार्ज राजु पौडेलले भने ‘यहाँको परम्परा नै यस्तै हो, हामीलाई भाषाको पनि समस्या छ, छलफलमा गयो के भनेको भनेर उनिहरुकै सहयोग लिनुपर्ने बाध्यता छ ।’