भाद्र ८, २०७४- यतिबेला प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा भारतको पाँच दिने राजकीय भ्रमणमा  छन् । यति अगाडि नेपालका प्रधानमन्त्रीले भारतको भ्रमण गर्दा चीन फ्याक्टरको बारेमा त्यति चर्चा हुने गर्दैनथ्यो । तर यतिबेला भारतको बुद्धिजिवी, मिडिया तथा राजनीतिक दलका नेताहरुको बीचमा नेपाल–भारत सम्बन्धमा चीन फ्याक्टरको विषयमा कुराकानी छलफल भइरहेको छ । देउवाको भ्रमणले यस अगाडि भन्दा दिल्ली र बेइजिङ निकै तातेको देखिन्छ ।

उता बेइजिङले पनि यो भ्रमणलाई निकै नजिकबाट नियालिरहेको देखिन्छ । चिनियाँ विदेश मन्त्रालय तथा चीनको सरकार निकट रहेका सञ्चारमाध्यमहरुले पनि यस विषयमा आफ्ना धारणा व्यक्त गरिरहेका छन् ।

यता भारतमा पनि टाइम्स अफ इन्डिया लगायतका सञ्चारमाध्यमहरुले प्रधानमन्त्री देउवाको भारत भ्रमणको विषयमा बेइजिङबाट आफ्ना संवादाताले तयार पारेका खबरहरु सार्वजनिक गरेका छन् जसलाई देउवाको भ्रमणलाई बेइजिङले कसरी हेरेको छ भन्नेमा केन्द्रित रहेको छ । टाइम्स अफ इन्डियाले प्रकाशित गरेको समाचारको शीषर्क छ, ‘नेपालको प्रधानमन्त्री भारत भ्रमणमा, चीन चिन्तामा ।’

यता चीनको संस्थापन पक्ष निकट मानिने ग्लोबल टाइम्सले देउवाको भारत भ्रमणको विषयमा लामो समाचार प्रकाशित गरेको छ । सो अखवारले भनेको छ, ‘चीन र भारतको बीचमा दोक्लाममा तनाव भइरहेको समयमा नेपालका प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले भारतको भ्रमण सुरु गरेका छन् ।’

सो पत्रिकाले सांघाई इन्स्टिच्युट अफ इन्टरनेशनल स्टडिजका निर्देशक झाओ ग्याचेङको भनाइलाई उल्लेख गरेको छ । उनले ग्लोवल टाइम्ससँग भनेका छन्, ‘देउवाको भ्रमणको समयमा भारतले दोक्लाम विषयमा आफ्नो पक्ष लिनका लागि दबाब दिन सक्छ तर नेपालाई भने भारत र चीन दुवै आवश्यक पर्ने भएकाले उसले शान्तिपूर्ण समाधानको लागि आग्रह गर्ने छ ।’ उनले नेपालले चीन र भारत विवादको बीचमा नपर्ने नीति लिएको समेत उल्लेख गरेका छन् ।

सो पत्रिकाले दिल्लीमा धेरै नेपालमा भारत र चीनको प्रतिस्पर्धा बढेको र नेपाल चीनसँग निकट भएको बताउन थालेको उल्लेख गरेको छ ।

उता चीनको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले नेपाल–भारतको राम्रो सम्बन्धलाई आफूहरुले स्वागत गर्ने बताएका छन् । प्रवक्ताले भनेका छन, ‘भारतले पनि नेपाल–चीन सम्बन्धलाई अगाडि बढाउन योगदान गर्नेछ भन्ने आश गरेका छौ ।’ चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले भारत र नेपाल दुबै आफ्ना महत्वपूर्ण छिमेकी मुलुकहरु भएको उल्लेख गरेकी छन् ।

यतिबेला भारतका विश्लेषक तथा नेपाल मामिलाका जानकारहरुले भारतले देउवाको भ्रमणको समयमा दोक्लामको विषयमा उठान गर्ने दाबी गरिरहेका छन् तर नेपाली अधिकारीहरुले भने त्यसलाई ठाडै अस्वीकार गरिरहेका छन् ।

हिजोमात्र एक सार्वजनिक कार्यक्रममा नेपालका लागि पूर्व भारतीय राजदूत केभी राजनले नेपाल र चीनको सम्बन्ध भारत र नेपालको सम्बन्धको तहमा कहिल्यै पनि नपुग्ने बताएका थिए । उनले पछिल्लो समयमा नेपाल र भारतको सम्बन्धमा चीन फ्याक्टर जबरजस्ती आउन थालेको बताएका थिए ।

पछिल्ला वर्षहरुमा नेपाल र चीनको बीचमा बढ्दो सम्बन्धबारेमा देउवासँग भारतीय अधिकारीहरुले के कुरा गरे अथवा गर्दैछन् भन्ने केही कुरा सार्वजनिक भएको छैन । तर एउटा कुरा चाहिँ स्पष्ट भएको छ- नेपाल र चीनबीचको बढ्दो सम्बन्धले भारतमा अलि बढी नै चिन्ता छ भने बेइजिङले भने नेपालले आफूसँग सम्बन्धलाई निरन्तर रुपमा अगाडि बढाओस भन्ने अपेक्षा रहेको स्पष्ट देख्न सकिन्छ । यसले आगामी दिनमा दिल्ली र बेइजिङसँग सन्तुलित सम्बन्ध बनाएर अगाडि बढ्ने कार्य नेपालका लागि निकै चुनौतीपूर्ण हुने देखिन्छ ।