कैलासबावु श्रेष्ठ
गोरखा – राजधानीको हनुमान ढोका स्थित दशैंघरमा गोरखा दरबारबाट लाने फूलपाती कसरी भित्राउने चलन थियो भन्ने बिषयमा धेरै मानिसहरु अनबिज्ञ भएको पाइन्छ ।
बिगतमा…
हनुमानढोका दरवारस्थित दशैँघरमा गोरखाबाट भित्र्याइने फूलपाती लिन धादिङ्गको छत्रे देउरालीतर्फ एक टोली जाने गर्दथ्यो । गोरखाबाट लगेको फूलपाती लिएर उनीहरू काठमाडौं जाने गर्दथे ।
छत्रे देउरालीमा रात बस्ने गरेर जाने टोलीमा मगर, नेवार, बाहुन र क्षेत्री समुदायका हुने गर्दथे । हनुमानढोका दरवारबाट १६ जना र समरजङ् कम्पनीबाट २ जना खटाइने परम्परा थियो ।
फूलपातीमा केराको पात, उखुको बोट, अदुवाको बोट, बेलपत्र, धानको वाला, करीको फूल र मौषमी फूलका थुँगाहरू हुन ।
छत्रे देउरालीबाट फुलपाती लिन जानेहरु भिमढुंगामा यातायातबाट ओर्लिएर छत्रे देउरालीतर्फ पैदलै पुग्नु गर्दथे । एकरात बास बसेर भोलिपल्ट महादेव खोलामा नुहाइधुवाइ शुद्ध भई चोखो कपडा लगाइन्थ्यो ।
गोरखा दरवारबाट ५ जना मगर समुदायका व्यक्तिले बोकी ल्याएको फूलपातीमा १ वटा निख्खर कालो बोका र १ वटा भेडाको थुमा बली दिएर पुजाअर्चना गरिन्थ्यो ।
काठमाडौँबाट छत्रे देउराली पुगेको हनुमानढोका र समरजङ्गको टोलीलाई फूलपाती लिइ आएका गोरखाका मगरले टीका प्रसाद लगाइदिएपछि हनुमान ढोकाबाट आएको टोलीको साथ लगाइ छत्रे देउराली भिमढुंगा सीतापाइला हुँदै फूलपातीलाई जमलमा ल्याइन्थ्यो ।
जमलमा हनुमानढोका दरवारको दशैँघरका पुजारीले पूजा अर्चनासहित फूलपातीलाई जमलमा पर्सने कार्य गर्छन् ।
फूलपाती पर्सिएपछि १६ जना महिलाको साथमा मालश्री रागसहित फूलपातीलाई हनुमानढोका दरवारस्थित नासलचोकमा लगिन्छ । मालश्री राग गाउनेहरू शौभाग्यको प्रतिक रातो पहिरन र रातै शृङ्गारमा झकिझकाउ हुन्छन् । रागिनीका सामुन्ने नासलचोकमा फूलपातीसँगै ल्याइएको कलशमाथि राखिएकी देवीको तस्विरमा अर्चना गरीन्छ ।
फूलपातीको दायाँबायाँ लागेर जमलदेखि नासलचोकमा आएको आशागुर्जा (पूजा सामग्रीको गुन्टा)को साथमा फूलपातीलाई दशैँघरका पुजारीले अर्चनासहित दशैँघरमा भित्र्याउँछन् ।
दशैँघरमा फूलपाती भित्र्याउने साइतमा नेपाली सेनाले टुँडिखेलमा हर्ष बढाइँ गर्ने चलन छ भने राष्ट्र प्रमुखबाट बढाइँ अवलोकन गर्ने परम्परा अझै कायमै छ ।
अहिले…
नेपालमा राजतन्त्रको अन्त्य संगै गोरखा दरबारबाट हनुमानढोका लाने फूलपातीको तरीकामा परिवर्तन आएको छ ।
बिगतमा जे जे गरीएको भएता पनि १ दशक यता देखी गोरखा दरबारबाट राजधानीको जमल सम्म जाने फूलपाती भने सवारी साधानमा नै १ जना दरबारको कर्मचारीले जाने गर्दछ ।
३ बर्ष अगाडी सम्म पनि दरबारकै कर्मचारीले मोटर साईकलमा फूलपाती जमल पुरयाउने गर्दथ्यो भने स्थानिय सरकार आए पछि भने तामझामका साथ सुविधा सम्पन्न सवारी साधनमा गोरखा दरबारको फुलपाती जमल लाने गरीएको छ ।
पछिल्लो समय भने गोरखा नगरपालिकाको आर्थिक सहयोगमा गोरखा दरबार हेरचाह अड सहयोग र सतिपिपल क्लवको समन्वयमा गोरखा दरबारको फूलपानी जमल लाने गरीएको छ ।