नरेन्द्र ढकाल
गोरखा – अक्टोवर सिजन सुरुसँगै उत्तरी गोरखाका पर्यटकको चहलपहल सुरु भएको छ । मनास्लु क्षेत्र पुग्ने दुई वटा बिकल्प छन्, हेलिकप्टर चढ्ने कि, भिरैभिरको बाटो हिड्ने ? अहिलेसम्म मोटरबाटो पुग्न नसकेको त्यहाँ पदयात्राको आनन्द लिनका लागि विश्वभरका पर्यटकहरु आइपुग्ने गर्छन् । त्यसका लागि एक सातासम्म हिड्नु पर्ने हुन्छ ।
तर नेपालकै लोकप्रिय मनास्लु पदमार्गका विभिन्न ठाउँमा पहिरो जाँदा त्यहाँ पुग्ने पर्यटकहरुले वर्षेनी दुखः पाउने गरेका छन् । यसवर्ष पनि विभिन्न ठाउँमा पहिरो गएको छ । ‘तिन ग्रुप त लामो बाटो घुमेर गयो’ धार्चे ५ सिङ्लाका भक्तराज गुरुङले भने ‘हामी रित्तै त हिड्न सक्ने अबस्था छैन्, पर्यटक र भरियाको जान सक्ने कुरै भएन ।’
मनास्लु पदमार्ग जाने विभिन्न रुट मध्ये लाप्राक, सिङ्ला हुँदै खोर्लाबेसीसम्मको बाटोमा विभिन्न ठाउँमा पहिरो गएको स्थानीयले बताएका छन् । धार्चे गाउँपालिका–५ गुम्दा र ३ उहियाको बिचमा धेरै ठाउँमा पहिरो गएको छ । ‘लाकेदा, पलुङखोला हुँदै चुवार खोलासम्मको ठाउँमा पहिरो गएको छ’ उनले भने ‘वडा, गाउँपालिका र टानमा समेत पहिरो हटाइदिन अनुरोध गरेयौं तर काम भएको छैन् ।’
धार्चे–५ गुम्दाका अध्यक्ष तुलबहादुर गुरुङले पनि पहिरोले समस्या भएको बताएका छन् । जसले गर्दा स्थानीयलाई समेत आवातजावतमा समस्या भएको छ । देर्बुखोला देखि तिम्बा खोला, सोती देखि लापुवेसी हुँदै माछीखोलासम्म, गुम्दा हुँदै लाप्राक लापु, लाप्राक, गुम्दा हुँदै माछीखोला, गुम्दाबाट लापु जाने बाटोमा समेत विभिन्न ठाउँमा पहिरो गएको अध्यक्ष गुरुङले जानकारी दिए ।
‘पहिरो हटाउनका लागि प्रयास भइरहेको छ’ उनले भने ‘गाउँपालिकाले इन्जिनियर पठाएको छ उहाँले रिर्पोट पेस गरेपछि हटाउने काम सुरु हुन्छ ।’मनास्लु पदमार्ग जाने मुख्य पदमार्ग आरुघाट(माछाखोला( सिद्र्धिबास (फिलिम) मा भने यस वर्ष ठूलो पहिरो गएको छैन् । तर नेपाली सेनाले निर्माण गरेको बेनीघाट–आरुघाट–लार्केभञ्जाङ सडकको ट्रयाक खन्ने क्रममा पुरानो पैदल मार्ग पुरिदाँ यात्रुहरु मर्कामा परेका छन् ।
‘पहिले जस्तो बाटै भत्कियो भन्ने खबर त आएको छैन’ चुमनुब्री गाउँपालिका– १ सामागाउँका अध्यक्ष बिरबहादुर लामाले भने ‘तर आर्मीले टूयाक खनेको ठाउँमा पुरानो बाटो पुरिएको छ, जसले गर्दा हिड्न साह्रै गा¥हो भएको भएको छ ।’
सिर्दिबासको जगत र सल्लेरीको विचमा पर्ने भिरमा पनि आर्मीले सडक खनेको माटोले पुरानोबाटो पुर्दा भारी बोक्ने मान्छे र खच्चडलाई समस्या भएको छ । ‘ठूलो भारी ल्याएको खच्चडलाई फुकालेर कटाउनु पर्ने अबस्था छ’ वडा नम्बर–३ सिर्दिबासका अध्यक्ष रामकुमार गुरुङले भने ‘आर्मीलाई भनेको ढुङ्गा हटाइदिएको थियो, फेरी खसेर उस्तै भएको छ ।’
उत्तरी गोरखामा पर्ने धार्चे र चुमनुब्री गाउँपालिकाले पर्यटनलाई मुख्य जोड दिएका छन् । विशेषगरी चुमनुब्री गाउँपालिकामा पर्ने मनास्लु हिमाल आरोहण गर्न, मनास्लु संरक्षण क्षेत्रको अवलोकन गरी लार्केपास गर्न, चुम उपत्यका लगायतका विभिन्न मनोरम स्थलहरुको भ्रमणका लागि पर्यटकहरु उत्तरी गोरखा पुग्ने गर्छन् ।
‘पदमार्गलाई चुस्तदुरुस्त राख्न हामीले सक्दो प्रयास गरिरहेका छौं’ चुमनुब्री गाउँपाकिला अध्यक्ष धनबहादुर गुरुङले भने ‘यस अघि समस्या रहेको ठाउँमा मर्मत गरिसकिएको छ । अहिले खासै समस्या छैन् ।’ केही दिन अघि परेको अबिरल वर्षाका कारण विभिन्न ठाउँमा गएको पहिरो हटाउनका लागि धार्चे गाउँपालिकाले प्रयास सुरु गरिसकेको अध्यक्ष सन्तोष गुरुङले बताए ।
‘प्राविधिक साथीहरु वडा अध्यक्ष एवं अन्य जनप्रतिनिधि त्यहाँ गइसक्नु भएको छ,’ उनले भने ‘छिट्टै पहिरो हटाएर पदमार्ग सहज रुपमा सञ्चालन हुन्छ ।’