मंसिर २०, २०७३- नेपाल–भारत सीमा क्षेत्रमा डिजेलको मूल्यमा अन्तरले ट्यांकरबाटै इन्धन तस्करी भएको फेला परेको छ । आपूर्ति मन्त्रालय र आयल निगमले गरेको अनुसन्धानको क्रममा ट्यांकरबाटै तस्करी फेला परेको हो ।

‘विशेष सूत्र र अनुसन्धानका क्रममा ट्यांकरबाटै तस्करी हुने गरेको पाइएको छ,’ आपूर्तिमन्त्री दीपक बोहराले भने, ‘तस्करी रोक्न आइतबारदेखि नै अनुगमन टोली खटाएका छौं ।’ उनका अनुसार थानकोट, नागढुंगा र तराईका सीमा क्षेत्रमा आइतबारबाटै अनुगमन सुरु भएको छ । ती क्षेत्रमा खाली ट्यांकरमा गेज हालेर अनुगमन भएको मन्त्रालयले जनाएको छ । ‘उपत्यकाबाट इन्धन भर्न जाने खाली ट्यांकरमा गेज हालेर अनुगमन सुरु भएको छ,’ उनले भने ।

थानकोटबाट र अन्य डिपोबाट छुटेको ट्यांकरले पूरै डिजेल पम्पमा नखन्याई भारत लाने गरेको भेटिएको छ । मन्त्री बोहराका अनुसार ट्यांकरका चेम्बरहरू पूरै खाली नगरी फिर्ता लाने गरेको भेटिएको हो ।

आयल निगमको तथ्यांकअनुसार भारतमा प्रतिलिटर डिजेल २० रुपैयाँ ६९ पैसा र पेट्रोल १२ रुपैयाँ ८४ पैसा महँगो छ । हाल रक्सौलमा प्रतिलिटर पेट्रोलको खुद्रा मूल्य १०९ रुपैयाँ ८४ पैसा (६८ रुपैयाँ ६५ पैसा भारु) र डिजेल ९३ रुपैयाँ ६९ पैसा (५८ रुपैयाँ ६५ पैसा भारु) छ । निगमले नेपालमा खुद्रा बिक्री मूल्य प्रतिलिटर पेट्रोल ९७ र डिजेल ७३ रुपैयाँ तोकेको छ । मूल्यमा हुने अन्तरले पूर्वाञ्चलमा व्यापक चलखेल भएको छ ।

पेट्रोलियम डिलर्स एसोसिएनका अनुसार मुलुकमा १२ हजारदेखि २० हजार लिटर अट्ने इन्धन ट्यांकर गुड्छन् । ट्यांकरमा ३ देखि ५ च्याम्बर हुन्छन् । एउटा च्याम्बरमा ३ हजारदेखि ५ हजार लिटर इन्धन अट्छ । सोही च्याम्बर पूरै खाली नगरी तस्करी भएको मन्त्रालयको दाबी छ ।

हाल उपत्यकामा पनि दैनिक माग ह्वात्तै बढेको छ । निगमले पर्याप्त मात्रामा इन्धन वितरण गरेको दाबी गरे पनि बजारमा डिजेल अभाव देखिन थालेको छ । यहाँका व्यवसायीले पनि भारततर्फ इन्धन लगेर बेच्न थालेको आशंका छ । निगमका अनुसार भारतीयहरूसमेत इन्धन भर्न आउने गरेको निगमका अधिकारीहरू बताउँछन् । ५ सय र एक हजार भारु नोटको असरले पनि ट्रक सञ्चालकहरू नेपालमै इन्धन भर्न थालेका हुन् ।

मन्त्रालयका अनुसार इन्धन चलखेल र तस्करीमा साथ दिएको अशंकामा पूर्वाञ्चल डिपो प्रमुख दिनेश यादवलाई प्रमुख पदबाट हटाएको छ । ‘इन्धन चलखेल रोक्न नसकेकाले डिपो प्रमुखलाई आइतबारकै मितिबाट पदबाट हटाएका छौं,’ बोहराले भने । निगमका बिक्री वितरण प्रमुख सीताराम पोखरेलले पनि यादवलाई उपत्यकामा तानेको बताए । ‘केन्द्रबाट पत्र पठाएका छौं,’ उनले भने, ‘निगममा सोमबार हाजिर हुनेछ ।’ इन्धन तस्करी र चलखेल भएको बारेमा मन्त्रालयका सहसचिव सूर्यप्रसाद श्रेष्ठको संयोजकत्वमा प्रहरीका डीआईजी हेमन्त पाल, सशस्त्र प्रहरीका डीआईजी सुवोध अधिकारी, निगमका बिक्री वितरण विभाग प्रमुख सीताराम पोखरेल र आपूर्ति व्यवस्थापन विभागसहितको एउटा अनुसन्धान समिति गठन भएको छ । समितिले केही दिनभित्र प्रतिवेदन बुझाउने मन्त्रालयले जनाएको छ । प्रतिवेदनको आधारमा कानुनी प्रक्रिया अघि बढाइने मन्त्री बोहराले बताए ।

निगमका अनुसार सामान्य अवस्थामा डिजेलको दैनिक माग ६ सयदेखि ६ सय ५० किलोलिटर हो । तर, केही दिनयता दैनिक माग १७ सय किलोलिटर पुगेको छ । निगमका अनुसार हाल सरकारी पम्पभन्दा निजी पम्प सञ्चालकले डिजेलको माग बढी गरेका छन् । सरकारी स्वामित्वमा सञ्चालन भएका पम्पबाट दैनिक ७ देखि १२ किलोलिटर मात्रै माग छ । तर, एउटै निजी पम्प सञ्चालकबाट ६० किलोलिटरसम्म माग आएको निगमको दाबी छ ।

मन्त्री बोहराका अनुसार निजी पम्पबाट तस्करी भए/नभएको पनि छानबिन गरिनेछ । ‘करिब दुई महिनादेखि पम्पहरूले माग र बिक्री गरेको इन्धनको विवरण निगमसँग माग गरेका छौं,’ उनले भने, ‘निगमले विवरण उपलब्ध गराएपछि थप अनुसन्धानका लागि प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोलाई जिम्मा दिन्छौं ।’ ब्युरोले दोषी ठहर गरे पम्पको बिक्री लाइसेन्स, ट्यांकरको ढुवानी लाइसेन्स रद्द गरिने उनले बताए । यीबाहेक कडाभन्दा कडा कारबाही प्रक्रिया अघि बढाइने जनाएको छ ।

इन्धनको मूल्य तत्काल बढ्दैन
इन्धनको मूल्य तत्काल नबढ्ने भएको छ । भारतीय आयल निगम (आईओसी) ले पठाएको नयाँ मूल्यसूचीअनुसार आयल निगमले प्रतिलिटर करिब १ रुपैयाँ बढ्ने अनुगमन गरिएको थियो । तर, आइतबार आपूर्ति मन्त्रालय र निगमका कर्मचारीबीच भएको छलफलमा मूल्य नबढाउन निर्देशन दिएको आपूर्तिमन्त्री दिपक बोहराले बताए ।

‘सीमा क्षेत्रमा मूल्य अन्तरले इन्धनमा केही समस्या देखिए पनि नेपालमा मूल्य बढाउने सोच गरेका छैनौं,’ मन्त्री बोहराले भने, ‘भारतमा मूल्य बढी भयो भन्दैमा यहाँका सर्वसाधारणलाई मारमा पार्दैनौं । इन्धनको मूल्य तत्काल बढ्दैन ।’