मोहसिन अलि मियाँ
असार ३ गते । केहिदिन यता कुन्दुरटार सिंचाई आयोजना अन्तरगत जरेवर–छेवेटार खण्डको नहरमा पानी नआउदा त्यसक्षेत्रका किसान मर्कामा परेका छन् । चारदिन अघिदेखि नहरमा पानी आउन छोडेपछि रोपेको खेतमा आकाशको भर पर्नुपरेको छ । ‘रोप्ने बेलामा पनि बडा मुस्किलले रोपियो, रोपेपछि नहर फेरी बन्द’ स्थानीय हरी कुमालले भने ‘नहर छ भन्नु मात्रै भएको छ, चाहिएको बेला आकाशको पानी कुर्नुपर्ने बाध्यता भएपछि हुनु र नहुनुको के अर्थ ।’
करिब १३ बर्षअघिदेखि अलपत्र आयोजना निर्माणको काम यस बर्षबाट मात्रै सुरु भएको थियो । तर ठेकेदार कम्पनी र उपभोक्ता समितिले समयमै काम नगर्दा सिञ्चाईमा नहरको भर पर्नुपर्ने अधिकांश किसान पिडामा रहेका छन् । उसो त केहि स्थानमा भने नहरकै पानीले रोपेको खेत पनि बगाएको छ । ‘मर्मत गर्ने बेला नहरको पानी ल्याएर ज्यामिरे खोलामा छोड्दिएछन, खेत पनि रोपेर सकियो, ४ दिन अघि नहरको वाल ढलेर १४/१५ जनाको खेत सबै बगाएर फेरी रोप्नुपर्ने अवस्थामा छ’ बोरावेशीका चन्द्रकान्त पोखरेलले भने ‘चार दिन भयो नहरमा पानी आएको आएको छैन, बाँकी रहेको खेत सुक्ने अवस्था भो ।’
केहिबर्ष अघि नै जरेवरदेखि छेवेटार नजिकसम्म ८ किलोमिटर नहर निर्माण भइसकेको थियो भने यस बर्ष ७ सय ६३ मिटर ढकन सहितको नहर नयाँ बनेको छ । निर्माण सम्पन्न भइसकेको नहरलाई समेत ब्यवस्थित बनाउन नसक्दा बर्षौदेखि यस क्षेत्रका किसानले सास्ती खेप्दै आएका छन् । खेत रोपाई सुरु हुनुपूर्व नै आयोजनाको कार्यालयले उपभोक्ता समितिलाई मर्मत गर्ने जिम्मा दिएको थियो । तर समय बिताएर मर्मतको काम सुरु गरेको समितिले मध्य रोपाईको समयमा झण्डै १० दिन नहर बन्द गराउदा त्यसबेला समेत किसानले सास्ती भोगेका थिए ।
उपभोक्ता समिति भने आयोजनाकै कारण काममा समस्या हुदै आएको बताउछ । ‘हामीलाई समयमा रकम पनि नदिने, प्राविधिक नहुने’ समितिका अध्यक्ष विनोदराज पन्तले भने ‘उधारो कामदार पाउन नि मुस्किल, पाइहाल्योे भने सरकारी रेटमा काम लगाउन नसकिने ।’ केहिदिन अघि परेको पानीका कारण तिन स्थानमा पहिरोले नहर थुनिएपछि चारदिनदेखि स्थानीयका खेतमा पानी परेको छैन । केहिदिनअघि मात्रै आयोजनाले नहर मर्मत सम्पन्न गरेको भन्दै समितिलाई १० लाख ८३ हजार ४ सय २ रुपैया भुक्तानी दिएको थियो । ‘हामीलाई झुक्याइयो, पहिला मर्मत गर्नुस १२÷१३ लाख पैसा दिन्छौ भनेका थिए’ समितिका अध्यक्ष पन्तले भने ‘तर पछि १० लाखको हाराहारीमा मात्रै भुक्तानी भयो, यसरी काम कसरी हुन्छ ?
यता कार्यालय भने नहरमा पानी आए नआएको हेर्ने जिम्मा आफुहरुको नभएको बताउछ । मर्मत र हेरचाहका लागि समितिलाई नै जिम्मा दिइएकाले पानी आउने र नआउने बारे आफु अनविज्ञ रहेको आयोजना प्रमुख डा. देव नारायण शाहले बताए ‘अपरेशन र मेन्टिनेन्सको जिम्मा समितिको हो, नहर खेल्ने बन्द गर्ने कार्यालयको काम होइन ।’ उनले थपे । ‘उहाँहरुको क्षमताले भ्याएन भने मात्रै हामीले आवस्यक प्राविधिक जनशक्ति र सुझाव दिने हो ।’
लामो समयपछि छुट्टै कार्यालय खडा गरेर आयोजना अघि बढाइएपनि ठेकेदार कम्पनी मेगा गोेरखाले सम्झौताअनुसार काम गर्न नसक्दा यसबर्ष २ करोड रकम फिर्ता भएको छ । यसबर्ष डिपिआर सहित ३ करोड ३८ लाख रकम आयोजनाका लागि विनियोजन भएपनि १ करोड ३८ लाख मात्रै खर्च भएको आयोजना प्रमुख शाहको भनाई छ । जरेबरदेखि कुन्दुरटारसम्म झण्डै १८ किलोमिटर नहर बनाउन अघिल्लो बर्ष मात्रै सदरमुकाममा छुट्टै कार्यालय स्थापना भएको थियो ।