नरेन्द्र ढकाल/गोरखा
बैशाख २६ गते । गोरखा दरबार भत्काएको लामो समय भइसक्दा समेत पुनःनिर्माणको काम सुरु हुन सकेको छैन । पुरातत्व विभागको लार्पवाहीका कारण निर्माण कार्य लथालिङ्ग भएको भन्दै सरोकारवालाले चिन्ता व्यक्त गर्न थालेका छन् । चैत अघि नै जग हालेर निर्माण सुरु गर्ने बताए पनि पुरातत्वले पटक/पटक भाखा सार्दे आइरहेको छ । ‘हामीले झुटो कुरा बोले जस्तो भएको छ, तर बास्तवमा त्यस्तो होइन्, महत्वपुर्ण अध्ययनहरु गर्नुपरेकाले केही ढिला हुन गएको हो’ गोरखा समाचारसँग कुराकानी गर्दै विभागकी पुरातत्व अधिकृत मञ्जु सिं भण्डारीले भनिन् यद्यपी मन्दिर भत्काउने क्रममा जग मुनी प्वाल देखीए पछि अध्ययन गर्न बनेको समितिले आफ्नो प्रतिवेदन यस अघि नै बुझाई सकेको छ ।
भूकम्पका कारण क्षति पुगेको उक्त दरबार जगै देखि भत्काएर पुनःनिर्माण गनुपर्ने पुरात्वको निर्णयका कारण जग भत्काएको थियो । दरबार भएको ठाउँमा ठुला खाल्डो खनेर राखिएकोले वर्खामा आएको पानी पसेर त्यहाँका अन्य संरसचनामा समेत क्षति पुग्न सक्ने खतरा बढेको छ ।
यसै विच पुरातत्व विभागले दरबार पुर्नःनिर्माणमा लापरवाही नगरेको स्पष्ट पारेको छ । काम सुरु हुन नसकेको स्वीकार गर्दै उनले आवश्यक तयारी गरिरहेकाले केही ढिलाई भएपनि अब काम सुरु हुने उनको दाबी छ । ‘आज आवश्यक सामान सबै लैजान्छौं भनेर ठेकेदारले भन्नु भाको छ अब केही दिनमा काम सुरु भइहाल्छ’ भण्डारीले भनिन् ।
काठमाण्डौ बाटै विभिन्न प्रकारका सामान र केमिकलहरु खरिद गरि बुधबार गोरखा ल्याउने तयारी गरिएको छ । उक्त सबै सामानलाई काम गर्ने स्थानमा लगेर जडान गर्न केहि दिन लाग्ने छ । त्यसपछि धमाधम काम गरिने ठेकेदारलाई उदृत गर्दै भण्डारीले भनिन् ‘सम्भवत शुक्रबारबाट काम सुरु हुन्छ भन्ने हामीलाई लागेको छ, त्यसको लागि हामी पनि काठमाण्डौबाट आउँदैछौ ।’
शाह वंशिय इतिहासको सबै भन्दा पुरानो उक्त दरबार भत्काउने क्रममा जग मुनि प्वाल भेटिएको थियो । पहरा माथि रहेको उक्त दरबारको जग मुनि ओढार जस्तो भाग देखिए पछि पुरातत्वको एक विशेषज्ञ टोलीले अध्ययन गरेको थियो । अध्ययन टोलीले दिएको सुझाव अनुसार दरबार भत्काउने क्रममा जमिन मुनिको भाग कमजोर देखिए पछि पहिले बनाएको स्टेमेन्ट नै बदलेर काम गर्नुपर्ने भएकाले केही ढिलाई भएको उनको भनाई छ ।
‘हामीले कत्तिपनि हेलचक्राइँ गरेका छैनौं, वषौं पहिले बनेको दरबार त्यतिका वर्ष सुरक्षित रह्यो अब त्यो भन्दा पनि बलियो कसरी बनाउन सकिन्छ भन्ने कुरामा हाम्रो ध्यान केन्द्रित छ’ भण्डारीले भनिन् । उक्त भागमा विशेष प्रकारको मेसिन राखेर चट्टानलाई बलियो बनाउने तयारी पुरातत्वको छ ।
दरबार पुर्नःनिर्माणमा वर्षाले अबरोध नपु¥याओस्, भनेर जस्ताले छाएर खट समेत निर्माण गरिएको छ । केही दिन रोकिएको काम अब धमाधम हुने र तोकिएकै समयमा दरबार पुर्नःनिर्माण सक्ने पुरात्वको लक्ष्य छ । शाह बंशिय उद्गम थलो मानिएको जिल्लाको गोरखा दरर्बार तत्कालिन राजा रामशाहको पालामा बिक्रम संम्बत १६६६ ताका बनेको किम्मदन्ती छ ।
दरबार कहिले र कुन समयमा बन्यो भन्ने कुराको भने अहिले सम्म लिखित प्रमाण भेटिएको छैन् । नेपालकै ऐतिहासिक गोरखा दरबार २०७२ बैशाख १२ को विनाशकारी भुकम्पले पुर्ण रुपमा क्षति पुगेपछि भत्काएर जगैबाट पुर्नःर्निमाण गर्न लागिएको हो ।
