प्रसङ्ग हो गोरखा आयुर्बेद कम्पनी प्रा.लि.को।

बि.सं. २०४० सालमा नेपाल र फ्रान्सको संयुक्त प्रयासमा यो उद्योग संचालनमा आएको थियो। माओवादी शसस्त्र विद्रोहकालमा देशभरका उद्योगहरु कुनै न कुनै बाहनामा बन्द रहेका थिए। तर, यो उद्योग आफ्नै रफ्तारमा संचालनमा थियो र आज पनि छ। यसले निरन्तर रुपमा औषधिहरु उत्पादनलाई तीव्रता दिँदै आएको छ।

गोरखाकै बिभिन्न जडिबुटी (कच्चा पदार्थ) प्रयोग गरी ८० प्रकारका बिभिन्न रोग बिरुद्धका औषधिहरु उत्पादन हुँदै आएको कम्पनीका गोरखास्थित ईञ्चार्ज अर्जुन अर्याले बताए ‘कम्पनीबाट उत्पादित अधिकांश औषधी फ्रान्सलगायत युरोपमा निर्यात हुने गर्छन्। तर, कम्पनीले आफ्ना उत्पादन स्वदेशमै खपत होस् भन्ने नीति लिएको छ।’

उद्योगले तुलसी चिया, गुडुची चिया, हर्वल चियालगायतका उत्पादन पनि यूरोपमा निर्यात हुने गर्छ। गोरखाका बनजंगलमा पाइने जडिबुटीले उद्योग संचालन भइरहेको छ। यदी जिल्लामा कच्चा पदार्थहरु अभाव भएको खण्डमा छिमेमी धादिङ, तनहुँ, लम्जुङ, चितवन जिल्लाबाट कच्चा पदार्थहरु ल्याइने गरिएको छ। गोरखाको पैसा गोरखाकै गाउँ–गाउँमा पुर्याउन जिल्लाकै कच्चा पदार्थ प्रयोग गरिएको कम्पनीले जनाएको छ।

इञ्चार्ज अर्यालले भने, ‘हिमाली भेगबाट जटामसी, कुड्की, चिराइतो, पहाडी भेगबाट हर्रो, बर्रो, अमला, गुर्जो, घोरताप्रे, तेजपात, रुद्राक्ष र तराई क्षेत्रबाट सिमली, असुरो, सर्पगन्धाहरु लगायत कच्चा पदार्थ कम्पनीले ल्याउने गरेको छ । सामुदायिक बनहरुसंग समन्वय गरी जडिबुटी खरिद गछौं ।’ निमपत्ताका पात, बोक्रा, टाँकीको बोक्रा, कोइरालाको बोक्रा कच्चा पदार्थको रुपमा प्रयोग हुने गरेको छ।

मरिच, सुकमेललगायत कच्चा पदार्थ भारतबाट आयात गर्नुपर्ने अवस्था छ। अर्यालले भने, ‘अहिलेसम्म कच्चा पदार्थ अभाव भएर उद्योगको काम ठप्प भएको छैन। जिल्लामै उत्पादित कच्चा पदार्थले माग धानिरहेको छ ’ पाँच रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको कम्पनी त्यसबेला कति लगानीमा संचालनमा आएको थियो र अहिले बार्षिक कति आम्दानी भइरहेको छ भन्ने कम्पनीले बाहिर ल्याउन चाहँदैन।

कम्पनीको आम्दानीबारे जिज्ञासा राख्दा अर्याले भने, ‘सबैकुरा हामीलाई थाह हुँदैन केन्द्रिय कार्यालयमा केही जानकारी होला कि हामी यत्ति मात्रै भन्न सक्छौं, कच्चा पदार्थ ढुवानी गर्दा बढी पैसा खर्च भएको छ नाफाघाटा बराबर जस्तै ’ कम्पनीमा २७ जनाले प्रत्यक्ष रुपमा रोजगारी पाएका छन् कम्पनीका कविराज जीवन रेग्मीले ग्यास्टिक रोग बिरुद्ध खाने चूर्ण अइरपत्तिकर, पायल्स् रोगबिरुद्ध पिलारिन, उच्चरक्तचाप घटाउने केन्सारिन लगायत औषधिको बजारमा माग उच्च भएकाले कम्पनीले यी औषधिको उत्पादन बढाएको छ।

कम्पनीले शात्रअनुसार बिभिन्न रोगका चूर्ण (घुलो) र ट्याब्लेटहरु उत्पादन गर्दै आएको छ नपाक्दै जडिबुटी टिप्ने, जसले गर्दा बीऊ जमिनमा झर्न नपाउने र जडिबुटीहरु लोप हुने अवस्था देखिएकोमा कम्पनीले चिन्ता गरेको छ जिल्लास्थित बन कार्यालय, सामुदायिक बन समूहरु सचेत भएर लोपोन्मुख जडिबुटी पहिचान गर्दै फैलाउन भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ने रेग्मीले बताए ‘बेला नभई जडिबुटी टिपेर बंश नाश गर्ने प्रबृत्तिको अन्त्य हुनुपर्छ’ रेग्मीले भने।

nepalkhabar