गोरखा, फागुन २४ – मंगलबार मध्यदिनमा गोरखा सदरमुकामको हरमटारी रंगशालामा एक्कासी  मान्छेहरु गुहार माग्दै चिच्याएको आवाज सुनियो । मान्छेहरु रोएको, चिच्याएको, गुहार मागेको र भूकम्प आयो भनेर कराएको सुनेपछि वरपरका बासिन्दा साँच्चैको भूकम्प आएको हो कि भनेर अलमलमा परे । त्यसमाथि बाहिरी सडकमा साइरन बजाउँदै एम्बुलेन्स कुँदेको, सुरक्षाकर्मी र रेडक्रसकर्मीले घाइतेलाई स्ट्रेचरमा यताउता दौडाइरहेको देखेर वरपरको घरको छतछतमा जम्मा भएर हेर्न थाले ।

घाइतेलाई रंगशालामा बनाइएको सुरक्षित स्थान अर्थात टेन्टतर्फ लाँदै गरेको देखेपछि धेरैलाई लाग्यो, कतै ठूलै विपद आइलागेछ । रेडक्रसको चिन्ह अंकित पोशाकमा खटिएका स्वयमसेवी र तीनवटै सुरक्षा निकायका सुरक्षाकर्मीको समेत बाक्लो उपस्थितिले स्थानीयको चासो बढायो र एकैछिनमा रंगशाला वरपर ठूलै संख्यामा मान्छेको जमघट भयो ।

केहीबेरमै माइकमा गोरखाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी जीतेन्द्र बस्नेत बोल्न थाल्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘गोरखाको श्रीनाथकोट केन्द्रविन्दू भएर ७ दशमलव ८ रेक्टर स्केलको भूकम्प गएको छ, त्यसले भौतिक र मानवीय क्षति पुर्‍याएको छ, हामी उद्धारमा लागिसकेका छौं ।’

रंगशालामा उपस्थित सुरक्षाकर्मी वास्तविक, सिडिओ, एलडिओ, सुरक्षा अंग र सरकारी कार्यालयका प्रमुखहरु सबै वास्तविक भएपनि प्रमुख जिल्ला अधिकारीले भनेजस्तो गोरखा केन्द्रविन्दु भएर भूकम्प भने आएको थिएन, उहाँले भनेको घटना बनावटी अर्थात काल्पनिक थियो ।

बाहिरबाट झट्ट हेर्दा वास्तविक जस्तै लागे पनि त्यहाँ नेपाल रेडक्रस सोसाइटीको आपतकालिन पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य कार्यक्रम अन्र्तगत विपद प्रतिकार्य सम्बन्धी कृत्रिम अभ्यास गराइएको थियो ।  अर्थात भूकम्प र आगलागीको कृत्रिम घटना बनाएर खोज, उद्धार, प्राथमिक उपचार र आपतकालिन स्वास्थ, राहत वितरण लगायतका विषयमा अभ्यास गराइएको थियो । अभ्यास कृत्रिम भएपनि त्यहाँको वातावरण भने पूरै वास्तविक जस्तै देखिन्थ्यो ।

यतिसम्म कि आगलागीको बेला कसरी उद्धारको काम कसरी गर्ने भनेर रेडक्रस जिल्ला शाखाको अहिले भत्काउन थालिएको भवनमा साँच्चैको आगोनै लगाइयो । नेपाल आर्मी, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, रेडक्रसकर्मी लगायतले दन्किएको आगोभित्रै पसेर नक्कली घाइते बनेकाहरुलाई सकुशल उद्धार गरे । खोज तथा उद्धारकर्ता, प्राथमिक उपचारक, स्वास्थ्य कार्यकर्ताको भूमिका तत्तत् क्षेत्रका वास्तविक व्यक्तिले गरेको भएपनि घाइतेको भूमिकामा रहेकाहरुले भने काल्पनिक दृश्य देखाएका थिए ।

विपदको घटना जतिबेला जहाँ पनि हुन सक्ने भएकोले पूर्वतयारी स्वरुप कृत्रिम अभ्यासको आयोजना गरिएको रेडक्रस गोरखा शाखाका सभापति यदुविलाश भट्टराईले बताउनुभयो । ‘हामीले गत वर्ष ठूलो भूकम्प बेहोर्‍यौं, अहिले पनि पुनर्निर्माणको काम चलिरहेकै छ’ उहाँ भन्नुहुन्छ, ‘यस्ता अभ्यासहरुले हामीलाई सम्भावित जोखिमप्रति थप सतर्क बनाउँछ ।’

नेपाल रेडक्रस सोसाइटी गोरखाको आयोजना, जिल्ला दैवी प्रकोप उद्धार समितिको समन्वय र केयर नेपाल, अक्सफाम, सेभ द चिल्ड्रेन, स्वाँरा सघन गाउँ विकास केन्द्र, एकीकरण नेपाल, गोरेटो गोरखा र तुलसी मेहर युनेस्को क्लवको सहयोगमा कृत्रिम घटना अभ्यास गराइएको हो ।

त्यस क्रममा जिल्ला दैवी प्रकोप उद्धार समितिलाई विभिन्न संघसंस्थाले उद्धार सामग्री पनि उपलब्ध गराएका छन् । झण्डै दुई घण्टा जति गोरखाको व्यस्त बजार क्षेत्र नै अस्तव्यस्त हुने गरी कृत्रिम घटनामाथि वास्तविक अभ्यास गरिएपनि कतिपय बजार बासिन्दाले भने त्यो कडा मेहनतलाई नाटकको संज्ञा दिए ।

ujyaaloonline