काठमाडौँ, मङ्सिर ४ गते ।  सन् २०२२ सम्ममा बाघको सङ्ख्या दोब्बर बनाउने महŒवाकाङ्क्षी अभियान सुरु गरेको नेपालले शनिबारदेखि बाघ पाइने क्षेत्रमा विशेष अनुगमन सुरु गरेको छ ।
सन् २००९ मा रुसमा भएको विश्वका राष्ट्रप्रमुखहरूको महासम्मेलनमा सहभागी राष्ट्रहरूले सन् २०२२ सम्ममा आफ्ना देशमा भएको सङ्ख्याको दोब्बर वृद्धि गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए ।  हालसम्मका बाघको सङ्ख्या हेर्दा तोकिएको अवधिसम्ममा बाघको सङ्ख्या दोब्बर पु¥याउनसक्ने विश्वकै एकमात्र राष्ट्र नेपाल हुने सङ्केत देखा परेका छन् ।
विश्वका १३ वटा देशमा मात्र बाघ संरक्षण भइरहेका छन् ।  दक्षिण एसियाका नेपाल, भारत, भुटान, बङ्गलादेश, चीनमा बाघको सङ्ख्या तुलनात्मक रूपमा बढी पाइने गरेका छन् ।  इन्डोनेसिया, लाओस, रुस, भियतनाम, मलेसिया, थाइल्यान्ड, म्यानमार र कम्बोडियामा न्यून सङ्ख्यामा बाघ बाँचेको भेटिन्छन् ।
राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागका इकोलोजिस्ट लक्ष्मण पौडेलका अनुसार बाघ पाइने क्षेत्रमा गरिन थालिएको विशेष अनुगमन कार्यको सुरुआत बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जबाट भएको छ ।  यसको पूर्वसन्ध्यामा बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा विशेष अनुगमनमा खट्ने प्राविधिकलाई विशेष प्रशिक्षणको आयोजना पनि सम्पन्न गरिएको छ ।
बाघ जस्ता खतरनाक र दुर्लभ वन्यजन्तुका गणना र अनुगमनमा क्यामरा ट्र्यापिङको प्रविधि प्रयोग गरिन्छ ।  यो अनुगमनमा पनि क्यामरा ट्र्यापिङ प्रविधि प्रयोग गरिने इकोलोजिस्ट पौडेलले जानकारी दिनुभयो ।  पछिल्ला केही वर्षमा बाघको प्रभावकारी संरक्षण अभियान, बासस्थानको सुधार, आहारको व्यवस्थापन लगायतका कुरामा देखिएको सुधारका कारणले नेपालमा हरेक वर्ष बाघको सङ्ख्या वृद्धि हुँदै गएको छ भने शून्य सिकार वर्ष विभागले सफल रूपमा सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ ।
सन् २००९ मा नेपालमा बाघको सङ्ख्या १२५ थियो ।  यसको आधारमा सन् २०२२ सम्ममा नेपालले बाघको सङ्ख्या दोब्बर बनाउन २५० पु¥याउनुपर्ने हुन्छ ।  सन् २०१३ को बाघको गणनामा बाघको सङ्ख्या १९८ पुगेको थियो ।  आगामी वर्ष सन् २०१७ मा बाघको गणना गर्ने कार्यक्रम रहेको विभागका सहायक इकोलोजिस्ट ऋषि रानाभाटले जानकारी दिनुभयो ।
क्यामरा ट्र्यापिङ प्रविधिबाट पहिलो चरणमा बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जबाट सुरु गरिने भए पनि चरणबद्ध रूपमा पर्सा वन्यजन्तु आरक्ष, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र मध्यवर्ती क्षेत्रका बन, बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज र शुक्लाफाँटा वन्यजन्तु आरक्षमा पनि गणना गरिने विभागले जनाएको छ ।  यो वर्ष संरक्षित क्षेत्रभित्र मात्र गरिए पनि आगामी वर्षदेखि पर्सादेखि शुक्लाफाँटासम्मका बाघ पाइने राष्ट्रिय वनमा समेत यो कार्यलाई निरन्तरता दिइने पौडलले जानकारी दिनुभयो ।  विभागका अनुसार बाघ संरक्षणका लागि सरकारले पाँचवर्षे बाघ संरक्षण विशेष कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ ।  चोरी तस्करी नियन्त्रणका लागि सुराकी परिचालन, स्थानीय बासिन्दामा सचेतना अभियान, सुरक्षा संयन्त्रको बाक्लो गस्ती र उपस्थिति लगायतका कार्यहरू पछिल्ला दिनमा प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन भइरहेको विभागका उपमहानिर्देशक शेरसिंह ठगुन्नाले बताउनुभयो ।  स्थानीय समुदायको प्रत्यक्ष सहभागितामा बाघको संरक्षण र संरक्षणपश्चात् समुदायलाई पनि प्रतिफल दिनसक्ने गरी पाँच वर्षीय बाघ संरक्षण कार्ययोजना (२०१६–२०२०) विभागले निर्माण गरी कार्यान्वयनमा लैजाने तयारी गरिएको उपमहानिर्देशक ठगुन्नाले बताउनुभयो ।
बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज घोषणा गरिनु, पर्सा वन्यजन्तु आरक्षको क्षेत्र विस्तार गरिनु, बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज र शुक्लफाँटा वन्यजन्तु आरक्षमा पनि बाघको बासस्थानका सुधार तथा आहारको व्यवस्थापन हुनुले नेपालमा बाघको सङ्ख्या बढ्दै गएको हो ।
बाघविज्ञ डा. झमक कार्कीका भनाइमा पनि पछिल्ला वर्षमा नेपालले शून्य सिकार वर्ष सम्पन्न गरेकाले बाघ लगायतका अन्य महŒवपूर्ण वन्यजन्तुको सङ्ख्या तुलनात्मक रूपमा वृद्धि भइरहेको छ ।  हाल नेपालमा सबैभन्दा बढी बाघ चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा १२१ वटा रहेको रेकर्ड गरिएको छ ।  त्यसपछि बर्दिया र शुक्लाफाँटा बाघको बासस्थान मानिन्छ ।  नेपालमा पाइने बाघ पाटे बाघ (रोयल बङ्गाल टाइगर ) प्रजातिका हो ।  बाघले आफ्नो आहारका रूपमा बँदेल, बाह्रसिँगा, मृग, अर्नालगायतका जङ्गली जनावरलाई प्रमुख रूपमा लिने गर्छ ।  बाघको आहार प्रजातिका वन्यजन्तुको सङ्ख्यामा पनि वृद्धि भइरहेको विभागले जनाएको छ ।

gorkhapatraonline