कार्तिक १६, २०७३- महानगरीय प्रहरी वृत्त बानेश्वरको टोली ब्वाइज होस्टलमा जुवाको खाल जमेको सूचनाका आधारमा शुक्रबार थापागाउँ पुग्यो । प्रहरी सरासर होस्टलभित्र छिर्दा ७ जना ८ बुक ताससहित फेला परेपछि पक्राउ गरी कार्यालय लग्यो । महानगरीय प्रहरी कार्यालयका अनुसार ८३ हजार रुपैयाँसमेत उनीहरूको साथबाट फेला पर्‍यो ।

कात्तिक ३ मा पर्सामा १२ जना १ लाख ६२ हजार रुपैयाँसहित पक्राउ परे । वीरगन्जको मिथिला नगरटोलको मृत्युन्जय श्रीवास्तवको घरमा प्रहरीले छापा मारेर तास खेलिरहेका १२ लाई पक्राउ गरेको थियो । लक्ष्मीपूजाको दिन कौडा खेले शुभ हुने जनविश्वासअनुसार धेरैको घरमा कौडा चल्छ । कतै सोखका रूपमा खेलिन्छ कतै व्यावसायिक रूपमै जुवा नै जम्छ । कौडाको ठाउँमा हिजोआज तास पनि उत्तिकै चल्तीमा छ ।

जनविश्वासअनुसार सोखका रूपमा पारिवारिक सदस्यमाझ कौडा खेल्दा तिहार आफ्नै घरमा मनाउने पक्का विश्वासलाई व्यवसाय बनाउँदै कौडा या तासलाई जुवाका रूपमा खालै जमाएर खेल्दा तिहार प्रहरी हिरासतमा बित्ने जोखिम बढी छ ।

दसैंमा सुरक्षा निकाय बढी चोरी र लुटपाट नियन्त्रणमा केन्द्रित हुने गरेको छ । रमाइलोको आवरणमा खाल नै जमाएर ठूलो परिमाणमा हार–जित हुने गरी जुवा खेल्ने क्रम बढेसँगै प्रहरी प्रधान कार्यालयले ७५ वटै जिल्ला प्रहरी कार्यालयलाई ‘जुवा’ नियन्त्रणमा कडाइ गर्न निर्देशन दिएको छ । घरघरमा निगरानी बढाउने प्रहरीको संख्या बढ्दो छ । महानगरीय प्रहरीको तथ्यांकअनुसार काठमाडौंमा २८ जनाको दसै प्रहरी हिरासतमा बितेको थियो । प्रहरीले छापा मारेका अधिकांश स्थानमा फेला परेको नगद र तासको संख्या आधारमा रमाइलोको साटो व्यावसायिक रूपमै जुवा खेलाइएको देखिन्छ ।

तिहारमा व्यावसायिक रूपमै घरघरमा जुवाका खाल बढ्ने आशंकामा प्रहरीले निगरानीका लागि सादा पोसाकका प्रहरीको बढाएको छ । पछिल्लो समय क्यासिनोमा नेपालीको प्रवेशमा कडाइ गरेसँगै टोलैपिच्छे मिनिक्यासिनो बढेको सूचनापछि प्रहरीले काठमाडौंमा जुवा खेलाइने सम्भावित स्थानको सूची नै बनाएर कारबाहीको तयारी गरेको छ । जुवा ऐन, २०२० ले सम्पत्ति हार्ने वा जित्ने गरी कुनै संयोगका आधारमा बाजी थापेर खेलेको कुनै खेल भनेर परिभाषित गरेको छ । सोही परिभाषामा टेकेर सानो परिमाणमा हार–जित हुने गरी खेलिने जुवा पनि कानुनी कारबाहीको दायरामा तानिन सक्छ ।

महानगरीय प्रहरी कार्यालयका प्रमुख एआईजी प्रतापसिंह थापा चाडको आवरणमा व्यावसायिक रूपमै ठूलो मात्राको हार–जित हुने गरी खेल्ने र खेलाइने जुवा नियन्त्रणका लागि प्रहरी परिचालन बढाइएको जानकारी दिए ।

रमाइलो या समय बिताउने बहानामा मिनिक्यासिनोका रूपमा जुवातास खेलाउने क्रम बढ्ने भएकाले निगरानीका लागि सादा पोसाकमा प्रहरी बढाइएको र छापा मारेर जुवा ऐनअन्तर्गत कारबाही अगाडि बढाउने थापाले बताए । ‘रमाइलोका लागि पारिवारिक सदस्यमाझ खेल्नेलाई समस्या हुन्न,’ एआईजी थापाले भने, ‘चाड मनाउने बहानामा ठूलो खाल जमाउँदै ठूलै रकम हार–जित हुने गरी खेल्ने खेललाई प्रहरीले छाड्दैन ।’

२ सय जरिवानामा उन्मुक्ति
व्यावसायिक रूपमा हुने जुवा नियन्त्रणका लागि प्रहरी सधैंझैं सक्रिय भए पनि कारबाही प्रक्रिया प्रभावकारी देखिन्न । उपत्यकालगायत उपत्यका बाहिरका पोखरा, वीरगन्ज, धरान, बारा, पर्सा, मकवानपुर र पूर्व र मध्यका अधिकांश जिल्लामा संगठित जुवाको खाल जम्ने गरे पनि ती अधिकांश कारबाहीमा तानिँदैनन् । अधिकांश कम परिमाणका सानो तहका जुवाडे पक्राउ पर्ने गरेका छन् । विश्वस्त स्रोतका अनुसार काठमाडौं र ललितपुरमा ठूलो परिमाणमा जुवाको खाल जम्ने गरेका छन् । कतिपय खालबारे जानकार भएर पनि प्रभावशाली व्यक्तिको संलग्नताका कारण प्रहरीले कारबाही गर्न सकेको छैन ।

सहरी क्षेत्रमा जुवाले संगठित स्वरूप लिए पनि फितलो कानुनी प्रावधानका कारणसमेत नियन्त्रणका लागि प्रहरीले अपनाएको कारबाही प्रक्रिया प्रभावकारी हुन सकेको छैन । जुवा ऐनअनुसार जुवा खेल्दा पहिलो पटक पक्राउ पर्ने २ सय रुपैयाँ जरिवाना तिरेर सहजै उम्कन सक्छ । उसलाई अनुसन्धानका लागि प्रहरीले २ दिनभन्दा बढी प्रहरी हिरासतमा समेत राख्न सक्दैन । पटकेको हकमा एक वर्षसम्म कैद सजायको प्रावधान छ ।

भुइँचम्पामा प्रहरीको कर्के नजर
माल्टाबारुद, आलुबम, भुइँचम्पा, गमला, झिरझिरे रकेट र पटका । तिहारको झिलिमिलीसँगै रमाइलोको अर्को पाटो यी सामग्री अहिले निषेध छ । यसको बिक्री गर्ने पक्राउ परिरहेका छन् । तिहारमा प्रयोग गर्नेलाई सार्वजनिक अपराधअन्तर्गत कारबाही गर्ने प्रहरीले चेतावनी दिएको छ । भारत हुँदै भित्रिने यी सामग्री नेपालमा तिहारको रमाइलोको एक अंग बनिसके पनि माओवादी सशस्त्र द्वन्द्व चर्किएसँगै सरकारले प्रतिबन्ध लगाएको थियो । तिहारमा प्रयोग हुने बारुदको आवरणमा ठूलो परिमाणमा विस्फोटक पदार्थ भित्रिने सक्ने वा माल्टाबारुदमा रहेको बारुद संकलन गरी विस्फोटक पदार्थ बनाउन सक्ने आशंकाले गृह मन्त्रालयले यस्ता सामग्री भित्र्याउन, बिक्री गर्न र प्रयोग गर्न प्रतिबन्ध लगाए पनि लुकीछिपी कारोबार हुने गरेको छ ।
तिहार नजिकिएसँगै प्रहरीले मुख्यत: काठमाडौं उपत्यका भित्रिने नाकाको जाँचमा कडाइ गर्दै पटका र झिरझिरे भित्रिन नदिने प्रयास गर्छ । केही फेला पनि पर्छन् । केही भित्रिन्छन् पनि ।

भूमिगत रूपमा भित्रिएका यस्ता सामग्री व्यापारीले तिहार अगाडि नै मुख्य बजार क्षेत्रमा लुकाएर राख्छन् अनि तिहारमा चर्को मूल्यमा बिक्री गर्छन् ।

महानगरीय प्रहरी कार्यालयका प्रमुख एआईजी प्रतापसिंह थापा बारुद प्रयोग हुने पटका र अन्य प्रकृतिका साना बम भित्र्याउन, बिक्री गर्न र प्रयोग गर्न निषेध भए पनि रमाइलोका लागि विशेषत: बालबालिकाले प्रयोग गर्ने भुइँचम्पा, झिरझिरेलगायत बारुद प्रयोग नहुने सामानमा भने रोक नभएको बताए ।

तर, प्रहरीले पटका भन्दै यस्ता सामग्रीसमेत पक्राउ गरिरहेको छ । शुक्रबार मात्रै प्रहरीले काठमाडौंको खरिबोट र ललितपुरको कुपण्डोलमा रकेट, अनारदाना, आलु बारुद, सानो चक्र, ठूलो चक्र, झिरझिरे र भुइँचम्पासहित सुनील साह र शत्रुध्नकुमार साहलाई पक्राउ गरेको थियो । ‘पड्किने सामग्रीबाहेक झिरझिरे, भुइँचम्पालगायत रमाइलोका लागि प्रयोग हुने सामग्री जफत नगर्न निर्देशन गइसकेको छ,’ एआईजी थापाले भने, ‘सबै पटका हुन् भन्ने अन्योलले नपड्किने सामग्री पनि जफत भइरहेजस्तो छ, म फेरि निर्देशन दिन्छु ।’