दक्षिण एशियामा नेपाल चौथो स्थानमा
२६ असोज, काठमाडौं । बालिकाहरुका लागि प्राप्त अवसरका आधारमा नेपाल विश्वमा मध्यमस्तरको राष्ट्रका रुपमा रहेको एक रिपोर्टले देखाएको छ । अन्तराष्ट्रिय बालिका दिवसका अवसरमा सेभ द चिल्ड्रेनले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनअनुसार नेपाल बालिकाको अवसर सूचकांकमा विश्वमा ८५ औँ स्थानमा छ ।
कुल १ सय ४४ देश समावेश गरिएको उक्त सूचकांकमा नेपाल अति कम विकशित देशहरुमध्ये बालिकाको अवस्था राम्रो भएको देशमा परेको छ । उक्त सूचकांकमा नेपाल दक्षिण एशिया चौथो स्थानमा रहेको छ ।
नेपालमा बालिकाहरुका लागि प्राप्त अवसर भारत, पाकिस्तान, बंगलादेश तथा अफगानिस्तानमा भन्दा अब्बल रहेको सूचकांकले देखाएको छ ।
आर्थिक वृद्धिदरमा निकै अगाडि रहेको भारत बालिका अवसर सूचकांकमा भने नेपालभन्दा पछाडि अर्थात् ९० औँ स्थानमा छ ।
त्यस्तै पाकिस्तान ८८ औँ स्थानमा छ । नेपालभन्दा पछि रहेका बंगलादेश १११ औं र अफगानिस्तान १ सय २१ औँ स्थानमा छन् ।
सूचकांकमा दक्षिण एशियामा माल्दिभ्स सबैभन्दा अग्रस्थानमा छ । माल्दिभ्स ५० औँ स्थानमा परेको छ । त्यस्तै श्रीलंका ६० औँ र भुटान ८० औँ स्थानमा छन् । जुन नेपाल भन्दा अगाडि हो ।
बालविवाह, किशोरावस्थाको गर्भाधारण, मातृ मृत्युदर, संसदमा महिलाको प्रतिनिधित्व र छात्राहरुको निम्न माध्यामिक शिक्षा उत्तीर्ण गर्ने दरजस्ता मानकहरुलाई आधार बनाएर बालिका अवसर सूचकांक तयार गरिएको हो ।
सेभ द चिल्ड्रेन भन्छ- परिवर्तन सम्भव छ
नेपालजस्ता कम आय भएका देशहरुले समेत परिवर्तन सम्भव छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गरेको भन्दै सेभ द चिल्ड्रेनको रिपोर्टमा भनिएको छ, नेपालले आफु जस्ता अन्य देशहरु भन्दा राम्रो प्रगति गरिरहेको छ । यसको मूख्य कारण छात्राहरुको निम्न माध्यामिक तह उत्तीर्ण गर्ने दर निकै राम्रो रहनु हो ।’
सेभ द चिल्ड्रेनका अनुसार नेपालमा छात्राहरुको माध्यामिक तह उत्तीर्ण गर्ने दर ८६ प्रतिशत रहेको छजुन युरोपेली देश स्पेनको जत्तिकै हो । स्पेन बालिका अवसर सूचकांकमा १० औँ स्थानमा छ ।
अध्ययन अनुसार नेपालमा बाल विवाहको दर क्षेत्रगत तथा समुदायगत रुपमा फरक-फरक रहेको छ । नेपालले बाल विवाह न्यूनीकरण तथा मातृ मृत्युदर नियन्त्रणमा ध्यान केन्दि्रत गरेमा यो क्षेत्रमा अझै प्रगति गर्न सक्ने अध्ययनको दाबी छ ।
स्वास्थ्य तथा शिक्षाको क्षेत्रमा नेपालमा छोरा र छोरीबीचमा गहन असमानता रहेको रिपोर्टमा उल्लेख छ । गरिब परिवार, अल्पसंख्यक समुदाय तथा तल्लो जातका भनिने समूहहरुमा बालिकाहरुको अवस्था निकै खराब रहेको सेभ द चिल्ड्रेनको भनाई छ ।
कुन देश कुन स्थानमा ?
बालिकाहरुका लागि सबैभन्दा बढी अवसर रहेको देशमा स्वीडेन पहिलो नम्बरमा परेको छ । बालिका अवसर सूचकांकमा फिनल्याण्ड दोश्रो, नर्वे तेश्रो, नेदरल्याण्ड चौथो, बेल्जियम पाचौँ, डेनमार्क छैटौँ, स्लोभेनिया सातौँ, पोर्चुगल आठौँ, स्वीटजरल्याण्ड नवौँ तथा इटाली दशौँ स्थानमा छन् ।
त्यस्तै बेलायत १५ औँ, अमेरिका ३२ औँ र जापान ३५ सौँ स्थानमा छन् । नाइजर १४४ औँ स्थानमा रहँदै बालिकाहरुका लागि सबैभन्दा खराब देश बनेको छ । त्यस्तै चाड, मध्य अपि|mकी गणतन्त्र, माली, सोमालिया, सिएरालियोन, मलावी, गिनी, नाइजेरिया र आइभरी कोष्ट पुछारबाट क्रमशः दशौँ स्थानसम्म रहेका छन् ।
हरेक ७ सेकेण्डमा एक बालिकाको बिहे
विश्वमा बालविवाह अझै यति भयानक दरमा भैरहेको छ कि हरेक सात सेकेण्डमा एक बालिकाको बिहे हुने गरेको छ । सेभ द चिल्ड्रेनको रिपोर्ट अनुसार विश्वमा हरेक ७ सेकेण्डमा १५ वर्ष मुनिकी एकजना बालिकाको बिहे हुने गरेको छ ।
रिपोर्ट अनुसार अफगानिस्तान, यमन, भारत तथा सोमालिया जस्ता देशमा १० वर्षका बालिकाहरुलाई समेत आफुभन्दा निकै पाको उमेरका पुरुषसँग बिहे गर्न बाध्य पार्ने गरिएको छ ।
कम उमेरमै हुने विवाहले महिलाहरुको जीवनका हरेक पाटोमा नकारात्मक प्रभावको चक्र सिर्जना हुने सेभ द चिल्ड्रेनले जनाएको छ ।
द्वन्द्व, गरिबी तथा मानवीय संकटलगायतका तत्वहरुले बालिकाहरुलाई बालविवाहको खतरामा पारेको अध्ययनको निष्कर्ष छ ।
सेभ द चिल्ड्रेनका सीइओ हेल थोर्निंग स्किमिडिट भन्छन्, बाल विवाहले बेफाइदाको चक्र सिर्जना गर्छ, जसले बालिकाहरुलाई सिक्ने, विकशित हुने तथा बालापनको अनुभुति गर्ने आधारभुत अधिकारबाटै बञ्चित गर्छ ।
कम उमेरमा बिहे गर्ने बालिकाहरु स्कुल जान नपाउने, घरेलु हिंसाबाट पीडित हुने तथा दुव्र्यवहार एवं बलात्कारको चपेटामा पर्ने जोखिम रहने रिपोर्टमा उल्लेख छ ।
त्यस्तै उनीहरु कम उमेरमै गर्भवती हुने र एचआइभी एड्स लगायतका यौन रोगबाट संक्रमित हुने खतरासमेत बढी हुने गर्दछ ।
युनिसेफका अनुसार विश्वमा बाल्यावस्थामै विवाह गरेका महिलाको संख्या अहिले ७० करोड छ । सन् २०३० मा यो संख्या ९५ करोड पुग्नेछ ।
onlinekhabar