जेष्ठ २६, २०७३- सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागले व्यापारी अजेय सुमार्गीको सम्पत्तिको स्रोत र वैधतामाथि छानबिन गर्न उनको वित्तीय र कारोबारी कम्पनीहरूको विवरण संकलन थालेको छ । राष्ट्र बैंक, कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालय, उद्योग विभाग, कर कार्यालयलगायत सरकारी निकायबाट उनको सम्पत्ति र त्यसको वैधानिकताबारे छानबिन गर्न विवरण संकलन गरेको हो । ‘अधिकांश निकायहरूसँग माग गरेबमोजिमको विवरण आइसकेको छ,’ विभाग स्रोतले भन्यो, ‘अब थप अध्ययनको काम हुने छ ।’ अध्ययन कुन चरणमा रहेको भन्ने विषयमा विभागले खुलाउन चाहेन । विभागले गत पुस अन्तिम साता सुमार्गीको सम्पत्ति र वैधताको अध्ययन गर्न फाइल खडा गरेको थियो । ‘यसअघि उनीबाहेक नजिकका नातेदार र आफन्तको विषयमा विवरण संकलन गरिएको छ,’ स्रोतले भन्यो, ‘आफन्त र उनीबीच बैंकिङ कारोबारमा थप अध्ययन गर्नुपर्ने भएकाले विवरण माग गरिएको हो ।’

सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण ऐन २०६४ ले व्यवस्था गरेअनुसार उनको विषयमा उजुरी, उजुरी दर्ता, प्रारम्भिक जाँचबुझ र अनुसन्धान अधिकृत तोक्ने काम भइसकेको छ । हाल उनले नगद कारोबार गरेको, कम्पनीमा भित्रइएको लगानीसम्बन्धी विवरण विभागले संकलन गरेको हो । ‘दर्ता नै नभएको कम्पनीमा बैंकको रकम ल्याएर रोकिएको पनि छ । धेरैजनासँग नगद कारोबार भएको देखिन्छ,’ स्रोतले भन्यो, ‘केका लागि ? किन आयो ? कस्तो रकम आयो ? भन्ने विषय अध्ययनपछि टुंगिने छ ।’ ती अधिकारीका अनुसार बैंकमार्फत आदानप्रदान भएको केही रकमको आधारमा उनको फाइल खडा भएको हो ।

तत्कालीन महानिर्देशक केवलप्रसाद भण्डारीको पालामा सुमार्गीको फाइल खडा भएको हो । लगत्तै उनको सरुवा भयो । हालसम्म दुई महानिर्देशक फेरिइसकेका छन् । सुमार्गीको हाल करिब ११ अर्ब रुपैयाँ विदेशबाट ल्याउन खोजिएको रकम रोकिएको छ ।

यस विषयमा राष्ट्र बैंक र संसद्को अर्थ समितिको निर्देशनमा सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागले ‘फाइल खडा’ गरी अनुसन्धान गरिरहेको छ । गत माघमा अर्थ मन्त्रालय र उद्योग विभागले उक्त रकम भित्र्याउने चाँजोपाँजो मिलाइदिन राष्ट्र बैंकलाई पत्रसमेत पठाएका थिए । तर, उनको सम्पत्ति, उनले लगानी गरेका कम्पनीहरू माथि छानबिन जारी रहेको लगानी भित्र्याउने निर्णय भने हुन सकेन । करिब ४ वर्षअघि सुमार्गीले छुट्टाछुट्टै प्रस्ताव पेस गरी साइप्रस र ब्रिटिस भर्जिन आइल्यान्डको कम्पनीबाट रकम ल्याउन लागेका हुन् । करिब ३ अर्ब रुपैयाँ रकम प्रक्रिया पूरा नगरी बैंकमा जम्मा गरेकाले राष्ट्र बैंक र उद्योग विभागले भित्र्याउने अनुमति दिएको छैन । ११ अर्बमध्ये करिब ३ अर्ब रुपैयाँ अनुमति नै नलिई नेपाली बैंकमा विदेशबाट आइपुगेको हो ।

सुमार्गीले करिब ४ वर्षअघि दुई फरकफरक देशबाट विभिन्न प्रतिष्ठानमा लगानी गर्ने प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) प्रस्ताव गरेका हुन् । उनले मुक्तिश्री सिमेन्ट उद्योगमा ब्रिटिस भर्जिन आइल्यान्डको जोधार कम्पनीबाट ४५ मिलियन यूएस डलर (४ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ) ल्याउने तयारी सहितको प्रस्ताव पेस गरेका थिए । साइप्रसको एरवेल कम्पनीबाट ६५ मिलियन डलर (६ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ) दूरसञ्चार कम्पनी नेपाल स्याटलाइटमा ल्याउने प्रस्ताव गरिएको थियो ।

ब्रिटिसतर्फको ४५ मध्ये १२ मिलियन डलर (१ अर्ब २० करोड रुपैयाँ) को अनुमति लिइसकेका छन् । त्यो भन्दा अगाडि पनि हेल्लो ब्रान्डको स्याटलाइटमा १ अर्ब ९० करोड रुपैयाँ स्वीकृति लिई लगानी ल्याइएको छ ।

उक्त आधारमा ब्रिटिस भर्जिन र साइप्रसबाट अहिलेसम्म ३ अर्ब १० करोड रुपैयाा सुमार्गीका दुई कम्पनीले स्वीकृति पाइसकेका छन् । यसबाहेक प्रक्रिया नै पूरा नगरी बैंकमा करिब तीन अर्ब रुपैयाँ आएर बैंकमै रोकिएको छ । सुमार्गीले विदेशबाट ल्याउन खोजेको ऋणको ब्याजसमेत चर्को छ । फरक फरक प्रस्ताबमा ५ देखि ६ प्रतिशत व्याजको प्रस्ताब गरिएको छ । उक्त दरमा यही ऋण पाउन सकिने सरकारी अधिकारीले बताएका छन् ।

यहाँ नपाए पनि अन्तर्रािट्रय बजारमा सजिलै पाउने भएकाले राष्ट्र बैंकले स्रोत नखुलेको रकमको शंका गर्दै लगानी भित्र्याउन नदिएको हो । यही शंकाले राष्ट्र बैंकले अनुसन्धान गर्न सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागलाई पत्र लेखि पठाएको हो ।

सुमार्गीले एफडीआई ल्याउन लागिएको मुलुकमा कम्पनी दर्ता गर्न, बैंकमा रकम जम्मा गर्न र विदेशमा लगानीका लागि पैसा पठाउन सजिलो मानिन्छ । वैदेशिक लगानी भित्र्याउन लागिएका दुवै मुलुक ‘टयाक्स हेभन’ हुन् । उक्त कारणले स्रोतमाथि शंका गर्दै अनुसन्धान सुरु भएको हो । यसबारे सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभाग निर्णयमा पुगिसकेको छैन ।