गोरखा, वैशाख ७ । हावापानीमा भइरहेको फेरबदलको प्रभाव गोरखाका बासिन्दाहरुको दैनिक जीवनयापनमा देखिन थालेको जिल्लाका विभिन्न क्षेत्रका सरोकारवालाहरुले औंल्याएका छन् । उनीहरुको भनाइ छ केही वर्ष यता जिल्लामा हिउँदे वर्षा हुनै छाड्यो ।
गोरखामा तीनदिनदेखि जारी जलवायु परिवर्तन र समुदायमा आधारित अनुकुलन योजना तर्जुमा तालिमका सहभागीले जलवायु प्रणालीमा आइरहेको परिवर्तनले स्थानीय जीवनयापनमा पनि प्रभाव पर्दै गएको निश्कर्ष निकालेका हुन् । तालिमका क्रममा मौसमी पात्रो र ऐतिहासिक समयरेखाका विधिहरु मार्फत उनीहरुले गोरखाका विभिन्न ठाउँको स्थानीय जलवायुमा देखिएका परिवर्तनहरुलाई एकीकृत गर्ने प्रयत्न गरेका हुन् ।
तालिमका सबै सहभागीले गर्मी दिनको संख्या बढेको, जाडो दिनहरु कम भएको तथा वर्षा हुने समय र वर्षाको तरिका पनि फरक हुँदै गएको बताएका छन् । “पहिले पुसदेखि फागुनभित्र हिउँदे वर्षा हुन्थ्यो तर केही वर्ष यता हिउँदे वर्षाको कुनै ठेगान छैन, मनसुनी वर्षाका दिनहरु पनि छोटिँदै गएपनि वर्षाको परिमाण भने बढ्दै गएको छ” समूहगत छलफलको निश्कर्ष प्रस्तुत गर्दै नाम्जुङ गाविसकी सामाजिक परिचालक सन्तोषी लामिछानेले भन्नुभयो ।
अर्को समूहको छलफलको निश्कर्ष सुनाउँदै तत्कालीन पालुन्टार गाविस (हाल नपा) का पूर्व अध्यक्ष जुद्ध विलास भण्डारीले मकै तथा घैयाधानको खेतीमा परेको प्रभाव सुनाउनुभयो । “पहिले चैतदेखि १५ वैशाखभित्र मकै लगाइथ्यो र साउनभरमा भित्र्याइन्थ्यो तर केही वर्ष यता वैशाखदेखि जेठको आधाआधीसम्म मकै लगाइन्छ तर पहिला जस्तै मकै साउनमै पाक्छ, घैयाधान पनि एक महिना अगावै पाक्न थालेको छ” उहाँले थप्नुभयो । केही वर्ष यता मौसमी प्रणालीको अनिश्चितताका कारण घैयाधान लगाउन समस्या भएको छ ।
सुख्खा खडेरी र बाढीपहिरोका घटनाहरु पनि बारंबार देखिन थालेका छन् । बाढीले वरपरको क्षेत्र कटान गर्ने, विकास संरचनाहरुमा क्षति पु¥याउने क्रम देखिएको छ । पानीका मुहानहरु पनि सुक्न थालेको छ । पानीका स्रोतहरु सुक्दै जाँदा जीवनयापन कठीन हुँदैछ ।
वन क्षेत्रमा आगलागीका घटना र वनमारा लगायतका मिचाहा प्रजातिले पनि दुख्ख दिन थालेको औंल्याइएको छ ।
तालिम सहभागी जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका प्राविधिक सहायक बासुदेव पौडेलका अनुसार जिल्लाका विभिन्न भेगमा लगाइएको सुन्तलामा ह्रास रोगका कारण सुन्तला उत्पादन सखापै हुने अवस्थामा छ । त्यस्तै रोगकिराहरुको प्रकोप बढेको र खासगरी उत्तरी गोरखामा फौजी किराले मकै लगायतका बाली बारंबार नष्ट गरेको गुनासो कृषकहरुले गरेका छन् । हालसालै पनि स्वाँरा, लाप्राक, गुम्दामा झुसीलकिराको प्रकोप देखिएको छ ।
अर्कातिर जिल्लाका केही ठाउँहरुमा लिची, आँप, केरा लगायतका फलफूलको उत्पादन क्षेत्र विस्तार भइरहेको पनि उहाँको अनुभव छ । खासगरी च्याँङ्ली, गाइखुर, देउराली, मिर्कोट, पालुन्टार क्षेत्रमा लिचीको खेती बिस्तार भइरहेको छ ।
जनसंख्या तथा वातावरण मन्त्रालयको आयोजना र जिविस गोरखाको संयोजनमा चालु तालिम मार्फत् स्थानीय योजना तर्जुमाका क्रममा जलवायु जोखिमको आँकलनलाई पनि मूलप्रवाहीकरण गर्ने उद्देश्य राखिएको छ ।

लेखकबाट थप:

• लकडाउन नियम उलंघन गरेपछि सेल्टिक र एबरडीनबीचको खेल स्थगित
• पारिवारीक बनमा ठकुरी
• नेपालमै बन्छ विश्वका ७० देशलाई चाहिने आँखाको लेन्स
• सबै वडामा स्वास्थ्य चौकी बनाउने योजना
• टेष्ट वरियतामा कोहली शिर्ष स्थानमा उग्लिए