शिवप्रसाद उप्रेती
गोरखा: भूकम्पले विस्थापित भएको वर्षदिन भइसक्यो तर वैशाख १२ को भूकम्पको केन्द्रबिन्दु बारपाकबासीले अझै घर बनाउने सुरक्षित थलो पाएका छैनन् । भूगर्भविद्ले बसोबास गर्न नहुने भनी सिफारिस गरेका तीन सय घर बारपाकी बस्ने थलो नपाएर अन्योलमा छन् ।
भूगर्भविद्को अध्ययनले बारपाक १ का पोखरी र स्नान, २ को मान्दे, ३ को कुँजे, ८ को कोटडाँडा, ५ को दलितबस्ती, ४ का स्यामेर र चोङ्गंगमा तत्काल बस्न नहुने भनेपछि उनीहरू अहिलेसम्म अन्यत्रै सरेर अस्थायी रूपमा बसेका छन् । पोखरीगाउँका लालबहादुर गुरुङले एक वर्ष बितिसक्दा पनि अन्तिम प्रतिवेदन नआउँदा पक्की घर बनाउने र बस्ने ठाउँ नपाएको बताए ।
‘अरू गाउँमा त भूगर्भविद् गएका थिए । हाम्रो गाउँमा चाहिँ पारि डाँडाबाट हेरेर यहाँ बस्न हुन्न भनेर गएका थिए तर अहिलेसम्म अन्तिम रिपोर्ट आएको छैन’, उनले भने, ‘अब घर बनाउने खर्च दिने भनेको छ । खर्च आयो भने हामीले घर कहाँ बनाउने हो ? ‘
सरकारले बारपाक, लाप्राकजस्ता बस्तीमा एकीकृत बस्ती विकास योजना लागू गर्ने भनेर हल्लामात्र गरेको तर कार्यान्वयन नगरेको बारपाक ४ का जितबहादुर घलेले बताए । ‘भूकम्पको पीडा बिर्साउन हाम्रो गाउँलाई एकीकृत बस्ती बनाउने भनेर हल्ला गर्यो । एक वर्ष भइसक्यो, काम गर्ने छाँटकाँटै छैन’, उनले भने, ‘दुःखमा परेका हामीलाई धेरै कुरा दिन्छु भनेर किन झुक्याउने ? ‘
अहिले बेलायती सरकारले भूपू ब्रिटिस आर्मीका २८ वटा घर बनाइदिने घोषणा गरेको छ तर गाउँको परम्परागत ढाँचासँग मेल खाने घरहरू नबनाइदिने भएकाले उनीहरू खुसी छैनन् । सरकारले भूकम्प प्रतिरोधी घर भनेर ल्याएको १७ मोडल बारपाकलाई बिर्साउने खालको मात्र भएको जितबहादुरको तर्क छ ।
‘बेलायत सरकारले पनि हाम्रो प्राचीन मोडलविपरीतको घर बनाउन खोजेको छ । हाम्रो सरकारले ल्याएका १७ मोडलका घरहरू पनि हाम्रो मौलिकताभन्दा बाहिरका छन्’, उनले भने, ‘सरकारले नै बारपाकको मौलिकता मेटाउन खोजेजस्तो शंका लाग्छ । यो डिजाइन हामी कसैले पनि मन पराएका छैनौं ।’
उनले विस्थापित बस्तीलाई पुनस्र्थापित गराउन पहिले भूगर्भविद्ले अध्ययन गरेको अन्तिम रिपोर्ट आउनुपर्नेमा जोड दिए । ‘जनताले सरकारको दुई लाखमा थपी आफ्नो पाँच लाख खर्च गरेर घर बनाउला रे’, उनले भने, ‘फेरि असुरक्षित ठाउँमा त्यत्रो खर्च गरेर बनाएको घर सानो भुइँचालोमै पहिरियो भने के गर्ने ? ‘ सरकारले बारपाकलाई वैशाख पहिलो साताभित्र पहिलो चरणको रकम दिन सुरु गर्ने तयारी गरेको छ ।
यहाँ भूकम्पपछि खोला सुकेर खानेपानीको हाहाकार भएको छ । ‘केयर नेपालले पानीको योजना बनाउँछु भन्यो । हामीले स्विसबाट र भारतीय राजदूतावासबाट आएको टोलीलाई पनि फिर्ता गर्यौं’, उनले भने, ‘तर एक वर्ष बित्यो । योजना सुरु गर्ने, सर्भे गर्ने काम सुरु नै गरेको छैन । उखान नै छ– गरिबलाई दिन्छु नभन्नू… । हामीलाई आशामात्र देखाएर छोड्यो ।’
मुख्य आवश्यक कुरा नपाएका बेला विभिन्न संघसंस्थाले चाहिँदोनचाहिँदो कार्यक्रम गरेर सताएको गुनासो उनले गरे । ‘हामीलाई घर बनाउने ठाउँ चाहिएको छ । घर चाहिएको छ । खानेपानी चाहिएको छ । संस्थाका मान्छे आउँछन्, हात धुन सिकाउँछन्’, उनले भने, ‘हात धुन तिनले सिकाउनुपर्छ र हामीलाई ? ‘
जिल्ला दैवीप्रकोप समितिका अध्यक्ष रहेका प्रमुख जिल्ला अधिकारी नारायणप्रसाद भट्टले बारपाकमा वैशाख पहिलो साताभित्रै तथ्यांक संकलन टोलीले दिएको रिपोर्टका आधारमा नामावली सार्वजानिक गर्ने बताए । त्यसलगत्तै व्यक्तिगत घर बनाउने पहिलो चरणको रकम दिन सुरु गर्ने उनले बताए ।
बारपाकमा यसअघि नै आफ्नै तबरले बनाएका घरलाई सरकारी मापदण्डभित्र पारेर अनुदानको रकम दिने पनि उनले बताए । ‘बारपाकमा यसअघि नै तीन सयभन्दा धेरै घर बनिसकेका छन् भन्ने जानकारी हामीले पाएका छौं’, उनले भने, ‘ती घर भूकम्प प्रतिरोधी मापदण्डभित्र परेका छन् भने ठिकै छ । छैनन् भने पनि रेक्ट्रोफिट गरेर हुन्छ कि के गरी हुन्छ, मापदण्डभित्र पारेर सरकारी अनुदान दिने व्यवस्था गर्नेछौं ।’
भूकम्पको क्षति बिर्साउने गरी पूर्वाधार विकास गराउन सरकार लागिपरेको उनको भनाइ छ ।
गोरखामा हालै पुनर्निर्माण प्राधिकरणको उपक्षेत्रीय कार्यालय स्थापना भएको छ । १४ जनाको दरबन्दी भए पनि तीनजनाले कार्यालय सञ्चालन गरिरहेका छन् । प्राधिकरणले क्षतिको पूर्ण अध्ययन गर्ने, पुनर्निर्माणको काममा समन्वय गर्ने र पुनर्निर्माणको कामको अनुगमन गर्ने काम सुरु गरेको प्राधिकरणका निमित्त प्रमुख गुणराज भट्टराईले बताए ।
उपक्षेत्रीय कार्यालयले गोरखा र धादिङको काम गर्नेछ । उनका अनुसार गोरखाका ५० वटा गाविसका भूकम्पले क्षति भएका घरको तथ्यांक लिने काम सकिएको छ ।
अन्तिम नामावली आएको हंसपुर गाविसका नौ सय ४४ घरधुरीलाई पहिलो चरणको ५० हजार रुपैयाँका दरले पैसा बाँड्ने काम सुरु भएको स्थानीय विकास अधिकारी नारायणप्रसाद आचार्यले बताए । त्यसका लागि नौ करोड ९५ लाख रुपैयाँ प्राप्त भइसकेको उनको भनाइ छ । सचिवले प्राधिकरणको काममा नसघाउने भनेर आन्दोलन गरे पनि प्राविधिक सहायकलाई उक्त काम सघाउन निर्देशन दिइएको उनले बताए ।
annapurnapost