प्रधानमन्त्रीद्वारा चीन भ्रमणबारे परामर्श
सन्तोष घिमिरे
काठमाडौं: पूर्वप्रधानमन्त्री एवं नयाँ शक्तिका संजोजक डा. बाबुराम भट्टराईले भारतले नेपालमा नाकाबन्दी लगाएको प्रतिक्रियास्वरूप चीनसँग ज्यादा नजिक नहुन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई सुझाव दिएका छन् ।
आफ्नो आसन्न चीन भ्रमणबारे पूर्वप्रधानमन्त्रीहरू, पूर्वपरराष्ट्रमन्त्रीहरू र चीनका लागि पूर्वराजदूतहरूसँग सुझाव लिन प्रधानमन्त्री ओलीले आइतबार साँझ डाकेको परामर्श बैठकमा डा. भट्टराईले यस्तो सुझाव दिएका हुन् ।
‘हामीलाई भारतले नाकाबन्दी लगाएर केही समय पीडा दियो भनेर आत्तिएर चीनसँग बढ्दा लहसिनु उचित होइन । हामी चीनसँग व्यवहार गर्दा सधैं होसियार रहनुपर्छ’, डा. भट्टराईले प्रधानमन्त्रीलाई दिएको सुझाव उल्लेख गर्दै भेटमा सहभागी स्रोतले अन्नपूर्णसँग भन्यो ।
अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति सन्तुलनलाई ख्याल गर्दै देशभित्र लगानीको वातावरण तयार गर्न आवश्यक रहेको उनले बताएका थिए । ‘चीनसँग हामीले पूर्वाधार विकास र लगानी भित्र्याउने सन्दर्भमा छलफल केन्द्रित गर्दा उपयुक्त हुन्छ’ भट्टराईले भनेका थिए । बैठकमा निकै छोटो आफ्नो भनाइ टुंग्याएर भट्टराई बाहिरिएका थिए । ‘भट्टराईले चीनसँगको सम्बन्धलाई लिएर तिक्तता पोख्नेबाहेक अरू धेरै बोल्नुभएन’, स्रोतले भन्यो ।
पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री डा. प्रकाशचन्द्र लोहनीले चीनसँग पारवहन सन्धिमा हस्ताक्षर गर्न प्रधानमन्त्री ओलीलाई सुझाव दिए । ‘चीनसँग पारवहन सन्धि हुन सक्यो भने नेपालको भूराजनीति नै बदलिनेछ । भारतको एकाधिकार तोड्न पनि हामीले चीनसँग व्यावसायिक इन्धन आयात सम्झौता गर्नुपर्छ । चीनसँग दीर्घकालीन महत्त्व राख्ने मुद्दामा अघि बढ्नुहोला’, डा. लोहनीले बैठकमा भने । चिनियाँ लगानीमा बन्ने पश्चिम सेती परियोजनाको काम तीव्र बनाउन थप छलफल गर्न पनि उनले सुझाव दिएका थिए ।
स्रोतका अनुसार बैठकमा अर्का पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री डा. रामशरण महतले भने चीनले नेपाललाई सहयोग गर्छु भन्दै पटकपटक लामो सूची दिने गरेको तर कामचाहिँ नगरेको भन्दै चीनको आलोचना गरेका थिए । ‘चिनियाँहरू यसो गरिदिन्छु, उसो गरिदिन्छु भन्दै लामै सूची पेस गर्छन्, वचन पनि दिन्छन् । तर कामचाहिँ गर्दैनन्’, महतले भने ।
अर्का पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री रमेशनाथ पाण्डेले चीन जोड्ने कोदारी राजमार्ग र स्याफ्रुबेसी सडक बन्ने बेलाको र अहिले चीनले सीमासम्म रेल सञ्जाल विस्तार गर्न लाग्दाको भूगोलमा निकै परिवर्तन आइसकेकाले नेपालले चीनसँग सम्बन्ध विस्तारबारे नयाँ रूपमा सोच्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याए । ‘नेपाल र चीनको मात्रै होइन, भारतसँगको पनि अहिले भूगोल परिवर्तन भइसकेको अवस्था छ । यसमा हामीले ख्याल गर्नुपर्छ’, उनले भनेका थिए ।
पूर्वमन्त्री पाण्डेले चीनसँग झिनामसिना द्विपक्षीय एजेन्डा लिएर चीन नजान प्रधानमन्त्रीलाई सुझाव दिए । ‘कर्मचारीस्तरबाटै टुंगो लाग्ने कुरालाई प्रधानमन्त्रीको तहमा उठाइरहन जरुरी छैन’, पाण्डेले भने । चीनलगायत अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा नेपालका नेताहरूप्रति अविश्वास देखिन थालेकाले त्यसलाई हटाउनुपर्ने उनको भनाइ थियो । ‘अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा नेपालको पत्यार घट्न थालेको छ । चीनमा पनि नेपालबारे त्यही बुझाइ हुन थालेको छ । सरकारको कुन मन्त्रीले बोलेका कुरा आधिकारिक हो, कार्यान्वयन हुन्छ कि हुँदैन र कसले बोलेको कार्यान्वयन हुन्छ भन्ने खुट्ट्याउन मुस्किल छ अन्तर्राष्ट्रिय तहमा’, पाण्डेले भने ।
पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री माधव घिमिरेले चीनसँग पारवहन र व्यापारका सम्बन्धमा दीर्घकालीन हित हुने गरी व्यापार विविधीकरणका विषयहरू भ्रमणमा राख्न प्रधानमन्त्रीलाई सुझाव दिए ।
प्रधानमन्त्री ओलीले सबैको सुझाव मननयोग्य रहेको बताउँदै सुझावका लागि धन्यवाद दिएका थिए । ‘भ्रमणबाट चीनसँग नयाँ आयाम थप्न सकियोस् भन्ने मेरो चाहना छ’, प्रधानमन्त्रीलाई उद्धृत गर्दै प्रधानमन्त्रीका विदेश मामिला विज्ञ गोपाल खनालले अन्नपूर्णसँग भने ।
चैत ७ देखि सुरु हुने प्रधानमन्त्रीको साताव्यापी चीन भ्रमणका लागि सुझाव दिन डाकिएका पूर्वप्रधानमन्त्रीहरूमध्ये भट्टराई मात्रै त्यहाँ पुगेका थिए । पूर्वप्रधानमन्त्रीहरू पुष्पकमल दाहाल र लोकेन्द्रबहादुर चन्द डाकिए पनि सहभागी भएनन् । पूर्वप्रधानमन्त्रीद्वय झलनाथ खनाल र माधवकुमार नेपाल भने पाकिस्ता भ्रमणमा छन् ।
बैठकमा परराष्ट्रमन्त्री कमल थापा, सचिव शंकरदास बैरागी, पूर्वपरराष्ट्र सचिवहरू मधुरमण आचार्य, डा. मदनकुमार भट्टराई र चीनका लागि पूर्वराजदूत टंक कार्कीलगायत सहभागी थिए ।
annapurnapost