माघ २६, २०७२- पूर्वप्रधानमन्त्री एवं कांग्रेस सभापति सुशील कोइरालाको निधन निमोनियाँलगायत रोगका कारण भएको चिकित्सकहरूले बताएका छन् ।

कोइरालाको उपचारमा संलग्न वरिष्ठ छाती रोग विशेषज्ञ प्रा.डा.करवीरनाथ योगीका अनुसार मुख्य रूपमा निमोनियाँले गर्दा कोइरालाको निधन भएको हो । कोइरालालाई ५ साताअघिसमेत रुघाखोकीको समस्या देखिएको थियो । चार साताअघि निमोनियाँ भएपछि एन्टिबायोटिकले उपचार गरेर नियमित अक्सिजन दिइराखिएको थियो ।

डा.योगीले कोइरालाको मृत्युको कारकमा दम (क्रोनिक अब्सट्रक्टिभ पल्मोनरी डिजिज-सिओपिडी) को तीव्र प्रकोप, सामुदायिक कारणले हुने निमोनियाँले गर्दा भएको श्वासप्रश्वाससम्बन्धी असफलता, क्षयरोग, विकिरण उपचारले हुने पोस्ट रेडिएसन फाइब्रोसिस र फोक्सो खुम्चिने समस्या (इन्टरस्टिटल लङ डिजिज-आईएलडी) लगायत रहेको बताए ।

जिब्रो र फोक्सोको क्यान्सर भए पनि उचित उपचारपछि कोइराला पछिल्लो समय क्यान्सरमुक्त थिए । चार-पाँचवटा पुरानो रोगबाट प्रभावित रहेका कोइरालामा ३ दिनअघि रुघा, नाकबाट पानी आउने, खोकी, ज्वरोलगायत समस्या देखिएका थिए । उनको खुट्टासमेत सुन्निएको थियो । यसैले कोइरालाको इको, इसिजिलगायत मुटुरोग विशेषज्ञसँग समेत देखाइएको डा.योगी बताउँछन् ।

‘उहाँलाई निमोनियाँको उपचारका क्रममा तीनवटा एन्टिबायोटिक चलाइएको थियो,’ डा.योगीले भने, ‘नियन्त्रणमा नआए अस्पताल नै भर्ना गर्ने मनसायले त्रिवि शिक्षण अस्पतालको ६०१ नम्बरको बेडसमेत बुक गरिएको थियो ।’

तर सोमबार बिहान कोइरालाले एक कचौरा खाना खाए । अनि दिउँसो फेरि कर गर्दा दुई कचौरा खाए । ‘राम्रो हुँदै गएको छ भन्ने भयो, अरू भाइटल्स (जीवनका लागि आवश्यक संकेत) पनि राम्रै थियो,’ डा.योगीले भने, ‘त्यसपछि खाना खान थाल्नुभयो, निको हुँदै गएकाले भर्ना नगरौं भनेर शशांक दाइ, हामीहरूबीच सल्लाह भएर टिचिङको बेड क्यान्सिल गरायौं ।’

यसपछि कोइरालालाई अस्पताल भर्ना गरिएन । डा.योगीले सोमबार साँझसमेत गएर कोइरालालाई हेरेर करिब पौने १० बजेपछि घर फर्के । कोइरालासँगै रहेका भतिजा अतुल कोइरालाले सोमबार राति नै फेरि डा.योगीलाई फोन गरेर अक्सिजनको स्याचुरेसन घट्न थालेकाले एकचोटि हेर्न आग्रह गरे ।

‘मैले अतुललाई अक्सिजन अलि बढाउनुस् म आउँछु भने,’ डा.योगीले भने, ‘म पुग्दा प्रेसर पनि धेरै घटिसकेको थियो, अक्सिजन पनि धेरै कम ६० को रेन्जमा पुगिसकेको थियो । बेसुर जस्तै हुनुहुन्थ्योे ।’
आफूले एन्टिबायोटिकको एक डोज इन्जेक्सन लिएर गएको जनाउँदै डा.योगीले भने, ‘एन्टिबायोटिक लगाएँ, निगरानी गर्दा सुधार नै भएन, खुब प्रयास गरियो ।’

सुई लगाउनु सँगै एम्बुलेन्सका लागि फोनसमेत गरेको डा.योगीले बताए । आफूले कार्डिक पल्मोनरी रिसिटेसन (सिपिआर) गरे पनि केही काम नलागेर १२ बजेर ५० मिनेटमा कोइरालाको निधन भएको डा.योगीले जनाए ।

कोइरालाको मृत्युको कारण निमोनियाँ नै रहेको आकलन डा.योगीको छ । कोइरालालाई अस्पताल नलैजान पारिवारिक दबाब थियो कि भन्ने जिज्ञासामा योगीले भने, ‘हस्पिटल नलैजान भनेर पारिवारिक दबाब केही थिएन, स्थितिमा सुधार नदेखिए भर्ना गर्न भनेर नै बेड बुक नै गरिएको हो ।’

अस्पताल भर्ना गर्नुपर्थ्यो
केही चिकित्सकहरूले फोक्सोको जटिल समस्यासँगै निमोनियाँ देखिएका कोइरालालाई अस्पताल भर्ना गरेर उपचार गरेको भए राम्रो हुने उल्लेख गरेका छन् ।  कोइराला बस्ने ठाउँभन्दा १० मिनेटको समयमा पुग्ने शिक्षण अस्पताल, गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्र आदि रहेको उल्लेख गर्दै उनीहरूले पूर्वप्रधानमन्त्री जस्तो व्यक्तित्वलाई अस्पताल नलगेर घरमै बित्नु दुःखद स्थिति रहेको औंल्याएका छन् ।

‘फोक्सोको समस्या भएकाहरूलाई जति बेला पनि भेन्टिलेटर, आईसियुलगायतका संरचनामा राख्नुपर्ने स्थिति आउँछ,’ एक चिकित्सकले भने, ‘जटिल दमको बिरामीको हृदयाघातबाट मृत्यु हुने सम्भावना बढी हुने भएकाले अस्पतालमा राखेरै उपचार गर्नु राम्रो मानिन्छ ।’