नरेन्द्र ढकाल
असार २५ गते । गोरखा दरबार पुर्ननिर्माणको म्याद सकिन ५ महिना बाँकी रहँदा बल्ल जग निर्माण भएको छ । २ वर्षमा सम्पन्न गर्ने गरी २०७४ कार्तिकमा पचली शिवाको जेभीले पुरातत्व विभागसँग ४ करोड ३७ लाखमा ठेक्का सम्झौता गरेको थियो ।
‘काममा ढिलाई भएको साँचो हो, पब्लिकको आँखाले देख्ने गरी काम भएको छैन’ पुरातत्व अधिकृत मञ्जुसिं भण्डारी थापाले भनिन् ‘ढिलो हुनुमा केही प्रतिशत हामी दोषी हौंला कन्ट्रयाक्टरका पनि कमजोरी हुन सक्छ ।’ सरोकारवालाको लार्पवाहीका कारण सम्झौता भएको २० महिनासम्म जग निर्माण बाहेक अरु काम भएको छैन् । निर्माण स्थलमा कामदारहरु देखिदैनन् । ३–४ जना सिकर्मीहरु केही तल काठको काम गरिएका भेटिन्छन् । काम किन नभएको हो । दरबार हेरचाह अड्डासँग पनि जवाफ छैन् । झण्डै दुई वर्षसम्म जग निर्माणमा अल्झिएको निर्माण कम्पनीले बाँकी काम अगाडी बढाएको छैन् । ‘हामीले फाउण्डेसनको काम सक्यौं, अहिले काम नभएको होइन्, काठको काम भइरहेको छ’ उनले भनिन् ‘एक तलाको लागि आवश्यक काठ तयार भइसकेको कन्ट्रयाक्टरबाट कुरा आएको छ, अब गारो लगाउने काम सुरु भइहाल्छ ।’
यता पचली शिवाको जेभीका प्रोपाइटर शुसिलबाबु श्रेष्ठले भने विभागको कारण ढिलाई भएको आरोप लगाएका छन । ठेक्का सम्झौतापछि लगत स्टमेट परिवर्तन हुन, सहज रुपमा काठ उपलब्ध गराउन नसक्नु लगायतका कारणले सोचे जस्तो काम हुन नसकेको उनको दाबी छ । ‘उहाँहरुले एग्रिमेट पछि ४ वटा कुरा चेन्ज गर्नुभयो, टिम्बर कर्पोरेसनले ४ महिनासम्म काठ दिएन, झुलायो’ श्रेष्ठले भने ‘ढिलाई हुनका धेरै कारणहरु छन्, तर हामी संवेदनशिल रुपले काम गरिरहेका छौं ।’ अहिले काठको काम भइरहेको र आगामी साउनको दोश्रो साता देखि गारो लगाउन सुरु गर्ने उनले बताए । झ्याल, ढोका, टुडाल, थाम लागतका सामानहरु बनाउने काम भइरहेको श्रेष्ठको भनाई छ । ‘काठको समस्या रहेन भने रातदिन काम गरेर भएपनि मंसिर मसान्तसम्म दोश्रो तलाको काम सक्ने मेरो लक्ष्य छ’ उनले भने ‘बाँकी काम माघसम्म कम्पिड हुन्छ ।’ आगामी दशैसम्म पहिलो तला, मंसिर भित्र दोश्रो तला र माघसम्म दरबार पुर्ननिर्माणको काम सक्ने श्रेष्ठको दाबी छ । विभागकै कारण काममा ढिलाई भएकाले केही समय म्याद थप गर्नुपर्ने उनले जिकिर गरे ।
नेपालकै उद्गम स्थल ऐतिहासिक गोरखा दरबार पुर्ननिर्माणकामा ढिलाई भएको प्रति सर्वत्र चिन्ता व्यक्त भएको छ । देशका उच्च पदस्थ व्यक्तिहरुले स्थलगत अनुगमन गर्दै काम छिटो गर्नुपर्ने बताउँदै आएका छन । बैशाख यता मात्र पूर्व प्रधानमन्त्रीहरु शेरबहादुर देउवा, डाक्टर बाबुराम भट्टराई, सभामुख कृष्णबहादुर महरा, नेकपाका प्रवक्ता नारायणकाजी श्रेष्ठ, राष्ट्रिय प्रजातन्त्रपार्टीका अध्यक्ष कमल थापा लगायतका र्शीष नेताहरुले जिल्ला आएको बेला गोरखा दरबार पुर्ननिर्माणको बारेमा चासो राख्दै, छिटो गराउन सरकारलाई ध्यानाकर्षण गराएका थिए
शाह बंशिय उद्गम थलो मानिएको जिल्लाको गोरखा दरबार तत्कालिन राजा रामशाहको पालामा बिक्रम संम्बत १६६६ ताका बनेको किम्मदन्ती छ । दरबार कहिले र कुन समयमा बन्यो भन्ने कुराको भने अहिले सम्म लिखित प्रमाण भेटिएको छैन् । नेपालकै ऐतिहासिक गोरखा दरबार २०७२ बैशाख १२ को विनाशकारी भुकम्पले पुर्ण रुपमा क्षति पुगेपछि २०७४ पुसबाट भत्काएर पुनर्निमाण सुरु गरिएको हो ।