मोहसिन अलि मियाँ/गोरखा
भाद्र ५ गते । गोरखा दरबार भत्काएको लामो समय भइसक्दा समेत पुनःनिर्माणको काम सुरु हुन सकेको छैन । ठेकेदारहरुबिचको विवादका कारण दरबार पुनःनिर्माणको काम अघि बढ्न नसकेको हो । गत बर्षको चैत अघि नै जग हालेर निर्माण सुरु गर्ने बताए पनि हालसम्म भत्काउने बाहेक अरु काम अघि बढ्न सकेको छैन ।
‘हामीले झुटो कुरा बोले जस्तो भएको छ, तर बास्तवमा त्यस्तो होइन्, अहिले बर्खाको सिजन छ, सोचे अनुसार काम अघि बढाउन सकेका छैनौ’ पुरातत्व विभागकी पुरातत्व अधिकृत मञ्जु सिं भण्डारीले भनिन् ‘ठेकेदारहरुको कुरा नमिलेर पनि निर्माणमा समस्या भएको हो ।’
भूकम्पका कारण क्षति पुगेको उक्त दरबार जगै देखि भत्काएर पुनःनिर्माण गनुपर्ने पुरात्वको निर्णयका कारण जग भत्काएको थियो । दरबार भएको ठाउँमा ठुला खाल्डो खनेर राखिएकोले वर्खामा आएको पानी पसेर त्यहाँका अन्य संरसचनामा समेत क्षति पुग्न सक्ने खतरा बढेको छ ।
यसै विच पुरातत्व विभागले दरबार पुर्नःनिर्माणमा लापरवाही नगरेको स्पष्ट पारेको छ । ‘हामीले भनेअनुसार काम अघि बढाउन चाहि नसकेको हो तर कामै रोकेको भन्ने होइन’ उनले भनिन् ‘मेन ठेकेदारले अर्को ठेकेदारलाई कामको जिम्मा दिएको रहेछ, उनिहरुकै कुरा नमिलेर अलि ढिला हुन गयो ।’
शाह वंशिय इतिहासको सबै भन्दा पुरानो उक्त दरबार भत्काउने क्रममा जग मुनि प्वाल भेटिएको थियो । पहरा माथि रहेको उक्त दरबारको जग मुनि ओढार जस्तो भाग देखिए पछि पुरातत्वको एक विशेषज्ञ टोलीले केहि महिनाअघि अध्ययन गरेको थियो । अध्ययन टोलीले दिएको सुझाव अनुसार दरबार भत्काउने क्रममा जमिन मुनिको भाग कमजोर देखिए पछि पहिले बनाएको स्टेमेन्ट नै बदलेर काम गर्नुपर्ने भएकाले केही ढिलाई भएको उनको भनाई छ । ‘हामीले कत्तिपनि हेलचक्राइँ गरेका छैनौं, वषौं पहिले बनेको दरबार त्यतिका वर्ष सुरक्षित रह्यो अब त्यो भन्दा पनि बलियो कसरी बनाउन सकिन्छ भन्ने कुरामा हाम्रो ध्यान केन्द्रित छ’ भण्डारीले भनिन् ।
दरबार पुर्नःनिर्माणमा वर्षाले अबरोध नपु¥याओस्, भनेर जस्ताले छाएर खट समेत निर्माण गरिएको छ । शाह बंशिय उद्गम थलो मानिएको जिल्लाको गोरखा दरबार तत्कालिन राजा रामशाहको पालामा बिक्रम संम्बत १६६६ ताका बनेको किम्मदन्ती छ ।
दरबार कहिले र कुन समयमा बन्यो भन्ने कुराको भने अहिले सम्म लिखित प्रमाण भेटिएको छैन् । नेपालकै ऐतिहासिक गोरखा दरबार २०७२ बैशाख १२ को विनाशकारी भुकम्पले पुर्ण रुपमा क्षति पुगेपछि भत्काएर जगैबाट पुर्नःर्निमाण गर्न लागिएको हो । दरबार पहिलेकै स्वरुप र संरचनामा बनाउनका लागि पुरातत्व विभाग मार्फत राष्ट्रिय पुनःनिर्माण प्राधिकरणले ४ करोड ३७ लाख रकम छुट्याएको छ । गत बर्ष २०७४ को कार्तिकमा पचली भैरव शिभाको जेभीले २०७६ मा दरबार पुनःनिर्माणको काम सम्पन्न गर्ने गरी सम्झौता जिम्मा लिएको थियो ।

लेखकबाट थप:

• लकडाउन नियम उलंघन गरेपछि सेल्टिक र एबरडीनबीचको खेल स्थगित
• पारिवारीक बनमा ठकुरी
• नेपालमै बन्छ विश्वका ७० देशलाई चाहिने आँखाको लेन्स
• सबै वडामा स्वास्थ्य चौकी बनाउने योजना
• टेष्ट वरियतामा कोहली शिर्ष स्थानमा उग्लिए