मोहसिन अलि मियाँ/गोरखा
साउन ३० गते । गोरखा दरवार पुनःनिर्माणमा भइरहेको ढिलाई प्रति नयाँ शक्ति नेपालका संयोजक डा.बाबुराम भट्टराईले चिन्ता ब्यक्त गरेका छन् । २०७२ सालको विनाशकारी भुकम्पले ध्वस्त भएको दरवारको ३९ महिना बितिसक्दा जगसम्म पनि हाल्न नसक्नु दुखद भएको बताएका हुन् । ‘म धेरै पछि दरवार आएको हुँ, मैले त सोच्या थे पुनःनिर्माणको काम धेरै अघि बढ्यो होला’ पूर्वप्रधानमन्त्री समेत रहेका भट्टराईले भने ‘तर यहाँ त अहिलेसम्म जग समेत हाल्न सकेको रहेनछ ।’
लामो बिदेश भ्रमण सम्पन्न गरी नेपाल फर्कने बित्तिकै गृह जिल्ला गोरखा आएका उनले दरबारको अबलोकन गर्दै पुनःनिर्माणको गति सुस्त हुनुले गोरखाको पर्यटन बिकासलाई ठूलो नोक्सानी हुने बताए । ‘दरबार भत्काएर छोडेको तिन बर्ष बितिसक्यो, काम ढिलो हुदा अरुले हैन हामी गोर्खालीले नै यसको नोक्सानी ब्यहोर्नु पर्ने हो’ उनले भने ।
आफु धर्ममा आस्था नराखे पनि पृथ्वीनारायण शाह प्रति श्रद्धा र सम्मानका लागि दरवार अवलोकनमा आएको बताउदै उनले यस क्षेत्रलाई विकास गर्न सके पर्यटनको राम्रो गन्तब्य बन्न सक्ने बताए । ‘गोरखा दरवारलाई एकिकृत रुपमा विकास गर्नु पर्छ भन्ने मेरो पहिल्यै देखिको माग हो, गोरखालाई बिश्वले चिनेको छ, तर हामीले ब्यवस्थापन गर्न सकेनौ’ आफु केहि दिनअघि रोम भ्रमणका क्रममा त्यहाको ऐतिहासिक स्थलको विकासबाट प्रभावित भएको भन्दै उनले भने ‘अब गोरखाको इतिहासलाई बेचेर हामीले देशी बिदेशीलाई गोरखा ल्याउन सक्नुपर्छ, दरबारलाई विश्व सम्पदाको सूचीमा हाल्न पहल गर्नुपर्छ ।’
कर्मचारी र ठेकेदार बिच कमिसन लेनदेनको कुराले दरवार पुनःनिर्माणमा ढिलाई भएको हुन सक्ने भट्टराईले आशंका गरेका छन् । जहाँतही कमिसनतन्त्रकै कारणले देश विकास हुन नसकेको बताउदै उनले दरवार पुनःनिर्माणलाई समयमै सम्पन्न गरी ऐतिहासिक धरोहरका रुपमा पूर्वाधारको विकास गरी पर्यटकको संख्यामा बृद्धि गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।
शाह बंशिय उद्गम थलो मानिएको गोरखा दरबार तत्कालिन राजा रामशाहको पालामा बिक्रम संम्बत १६६६ ताका बनेको किम्मदन्ती छ । दरबार कहिले र कुन समयमा बन्यो भन्ने कुराको भने अहिले सम्म लिखित प्रमाण भेटिएको छैन । नेपालकै ऐतिहासिक गोरखा दरबार २०७२ बैशाख १२ को विनाशकारी भुकम्पले पुर्ण रुपमा क्षति पुगेपछि भत्काएर जगैबाट पुनःर्निमाण गर्न लागिएको हो । तर पुनःनिर्माणका लागि जगैदेखि दरवार भत्काइए पनि ठेकेदारले बिभिन्न बाहना गर्दै निर्माणको काम रोकेका छन् । दरबार पहिलेकै स्वरुप र संरचनामा बनाउनका लागि पुरातत्व विभाग मार्फत राष्ट्रिय पुनःनिर्माण प्राधिकरणले ४ करोड ३७ लाख रकम छुट्याएको छ ।
तर दरवार पुनःनिर्माण आयोजना प्रमुख मञ्जुसिंह भण्डारीले भने काम नरोकिएको दावी गर्छिन् । ‘काम रोकिएको छैन, अलि सुस्त भएको हो, म ठेकेदारसंग कन्ट्याक्ट मै छु’ भण्डारीले भनिन् ‘मेन ठेकेदारले अर्को ठेकेदारलाइृ जिम्मा दिएको रहेछ, उनिहरुकै कुरा नमिलेर केहि समय रोकिएको हो, अहिले फेरी सुरु भएको छ ।’ गत बर्ष २०७४ को कार्तिकमा पचली भैरव शिभाको जेभीले २०७६ सालमा दरबार पुनःनिर्माणको काम सम्पन्न गर्ने गरी सम्झौता गरेको थियो ।