नरेन्द्र ढकाल/गोरखा
साउन १८ गते । जिल्लामा सम्बन्ध विच्छेदका घटना बढेको छ । जिल्ला अदालत गोरखाले दिएको जानकारी अनुसार गत वर्ष मात्रै १ सय ६० जोडीले कानूनी रुपमा अलग भएका छन् । ‘गएको आर्थिक वर्षमा १ सय ६० जोडीले हामी अलग भएर बस्छौ भनेर अदालतमा मुद्दा दर्ता गराउनु भएको थियो’ जिल्ला अदालत गोरखाका श्रेस्तेदार गोबिन्द्र आर्चायले भने ‘उहाँहरु सबैका मुद्दा किनारा लागि सकेको छन ।’ आर्थिक वर्ष २०७३/०७४ मा अदालतले १ सय ३० सम्बन्ध विच्छेदका घटनामा फैसला सुनाएको थियो ।
त्यसको तुलनामा गत आर्थिक वर्षमा ३० थान मुद्दा बढेको अदालतलको तथ्याङ्कले देखाउँछ । ‘वर्षेनी सम्बन्ध विच्छेदका मुद्दा अदालत आउने क्रम बढ्दो छ’ उनले भने ‘हप्तामा २÷३ वटा सम्म फैसला भइरहेका छन ।’ आर्थिक वर्ष २०७२/०७३ मा भने ९७ थान सम्बन्ध विच्छेदका मुद्दा अदालतले किनारा लगाएको थियो । यसरी तिन वर्षको तथ्याङ्क केलाउँदा वर्षेनी ३० भन्दा बढि सम्बन्ध विच्छेदका मुद्दा अदालत सम्म आएको देखिन्छ । ‘सम्बन्ध विच्छेद र्शीषकमा अदालतमा दर्ता हुन आएका कुनै पनि मुद्दा हामीले बाँकी राखेका छैनौ’ श्रेस्तेदार आर्चायले भने ‘मुद्दाको चाप भने अत्याधिक छ ।’ जिल्ला प्रहरी कार्यालयले महिला तथा बालबालिकाको मुद्दा हेर्नका लागि छुट्टै सेल निर्माण गरिदिएको छ ।
त्यहाँ सम्बन्ध विच्छेदका समस्या लिएर दिनहुँ मानिहरु आउने गरेको छन् । ‘हामीले हप्तामा २/३ वटा केस हेरिरहेका छौ’ महिला तथा बालबालिका सेवा केन्द्रकी प्रमुख प्रहरी निरिक्षक कमला नरालले भनिन् । प्रहरीमा आउने अधिकाशंले अदालतबाट सम्बन्ध टुंग्याउने चाहना राखे पनि मिल्न सक्ने ठाउँ भएका, बच्चाबच्ची भएकाहरुलाई भने मिलाउने प्रयास गर्ने गरिएको उनले बताईन् । ‘कानूनले सम्बन्ध विच्छेद गर्न पाउने अधिकार दिएको छ तर पनि हाम्रा सामाजिक मुल्य मान्यता र घटनाको प्रकृति हेरेर कतिपय अबस्थामा मिलेर बस्दा राम्रो हुन्छ भनेर अनुरोध गर्ने गरेका छौ ।’ उनीहरुलाई मिल्नका लागि प्रहरीले दबाब भने नदिएको उनको दाबी छ । ‘केही दिन अघि ५० वर्ष भन्दा बढि उमेर भएका एक व्यक्ति आएर डिर्भोस गर्छु भन्नुभयो, उहाँका नातीनातिना सम्म भइसकेका रहेछन्, हामीले मिल्छ भने मिलेर बस्नुस भनेर सम्झाएर पठाएका छौ ’ प्रहरी निरिक्षक नरालले भने ।
पछिल्लो समय मानिसको चेतनामा आएको वृद्धिसँगै पश्चिमा सस्कृतिको प्रभावका कारणले पनि सम्बन्ध विच्छेदका घटना बढेको कतिपयको बुझाई छ । परिवारलाई बिखण्डन गराएर आर्थिक चलखेल गराउने गिरोहोका कारण पनि श्रीमान् श्रीमती विचका स(साना असमझदारीले पनि सम्बन्ध विच्छेदको बाटो लिने गरेको छ । ‘केही घटना बास्तविक छन्, कतिपय देखा सिकीमा भइरहेको देखिन्छ’ महिला मानब अधिकार रक्षक सञ्जाल गोरखाकी अध्यक्ष साबित्री भट्टले भनिन् । महिलाको चेतनामा आएको परिर्वतनले पनि घटनाका दर बढेको हुन सक्ने उनको अनुमान छ ।
सम्बन्ध विच्छेदका घटना बढ्नु पनि पहिलो कारण बैदेशिक रोजगार रहेको सरोकारवालाको भनाई छ । घटना बढेसँगै अन्य विकृती समेत मौलाएको अधिवक्ता एवं अधिकारकर्मी यादव शर्मा बताउँछन्, ‘कानूनले महिला र पूरुष दुबैलाई डिर्भोस माग्न बराबर स्वतन्त्रता दिएको छ, अलग भएर बस्न चाहनेलाई कसैले रोक्न सक्दैन ।’ बास्तवमा मर्कामा परेर डिर्भोस गर्ने भन्दा अन्य कारणले छुट्टिनेको संख्या बढेको उनको भनाई छ । सम्बन्ध विच्छेदसँगै आर्थिक मोलमोलाइ हुने गरेको भन्दै अधिवत्ता यादवले कानूनमा उक्त कुरा उल्लेख नभएको स्पष्ट पारेका छन् ।
श्रीमान् नपुसक भएमा, खान लाउन नदिएमा, अर्की श्रीमती ल्याएमा, अर्की महिलालाई करणी गरेको भेटिएमा जस्ता अवस्थामा महिलाले सम्बन्ध विच्छेद गर्न पाउने कानूनी व्यवस्था छ । यसैगरी पुरुषले सोही प्रकृतिका विभिन्न अवस्थामा डिर्भोस माग्न पाउने अधिकार कानूनले दिएको छ । ‘कानूनले मोलमोलाई गर्न पाउने कुनै कुरा उल्लेख छैन, जसले दाबी गर्छ उसलाई खान लाउने खर्च दिने, अंश दिन, वच्चा छ भने उसको भरणपोषणको व्यवस्था गर्ने कुराहरु उल्लेख गरेको छ’ अधिवक्ता शर्माले भने । तर पछिल्लो समय देखासिकीको भरमा ठुलो आर्थिक चलखेल हुने गरेको छ । वैदेसिक रोजगार नै सम्बन्ध विच्छेदका घटनाको प्रमुख कारण देखिएको छ ।
