माघ १, २०७३- काभ्रेको पहरी बस्ती, सिन्धुपाल्चोकको गिरानचौरपछि हास्यकलाकार जोडी धुर्मुस (सीताराम कट्टेल) र सुन्तली (कुञ्जना घिमिरे) यतिबेला तराई झरेका छन् । केही दिन अघिमात्रै उनीहरूले बर्दिबासमा मुहसर बस्ती निर्माण थाले । पुनर्निर्माणमा नागरिकका तर्फबाट उदाहरणीय काम गरेको यो जोडीको सर्वत्र प्रशंसा छ ।

अत्तरिया महोत्सवमा सीताराम कट्टेल र कुञ्जना घिमिरेलाई नागरिक अभिनन्दन गरिँदै छ । कतिसम्म भने केही दिनअघि कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठले आफूलाई लगाइदिएको सयपत्रीको माला झिकेर धुर्मुस–सुन्तलीलाई पहिर्‍याइदिएका थिए । ‘यो माला हामीलाईभन्दा उहाँहरूलाई उपयुक्त हुन्छ,’ श्रेष्ठले भनेका थिए, ‘हामीले के काम गरेका छौं र आँखा/टाउको छोप्ने गरी माला लगाउनु ?’

‘काभ्रेको पहरी बस्ती र गिरानचौरको बस्तीभन्दा मुसहर बस्ती अझ राम्रो हुनेछ । यसपालिका घरहरू सुन्दर छन् । पहिलेका बस्ती बनाउँदाको अनुभव यसमा खन्याउन पाएका छौँ ।’

बिहीबारसम्म महोत्तरीको बर्दिबास–२ मा ढुंगा माटो खेलाइरहेका कट्टेल दम्पती शुक्रबार कैलाली हिँडेका छन् । बाटोमै छँदा कान्तिपुरसँग गफिए धुर्मुस । ‘बाहुन्नेको जंगलमा छु, नेटवर्क राम्रो टिप्दैन,’ उनी फोनमा कराए, ‘भोलि कार्यक्रम सकेर फर्किहाल्नुपर्नेछ । मुसहर बस्ती बनाउन सबै उर्लेर आएका छन् । यही गतिमा काम बढाउन पाए तोकेको समयभन्दा अघि नै घर बनिसक्थे ।’

बर्दिबासका ५० मुसहर परिवारका लागि धुर्मुस–सुन्तली फाउन्डेसनले ‘एकीकृत नमुना मुसहर बस्ती’ निर्माण गरिरहेको छ । पुस २५ मा कलाकारद्वय श्रेष्ठ र हरिवंश आचार्यले शिलान्यास गरेको बस्ती वैशाख १ भित्र बनाइसक्ने फाउन्डेसनको लक्ष्य छ । गएको कात्तिकमा धुर्मुस–सुन्तलीले सिन्धुपाल्चोकको गिरानचौरमा निर्माण गरेको नमुना बस्ती स्थानीय भूकम्पपीडितलाई जिम्मा लगाएका थिए । ‘काभ्रेको पहरी बस्ती र गिरानचौरको बस्तीभन्दा मुसहर बस्ती अझ राम्रो हुनेछ,’ धुर्मुसले भने, ‘यसपालिका घरहरू सुन्दर छन् । पहिलेका बस्ती बनाउँदाको अनुभव यसमा खन्याउन पाएका छौँ ।’

अत्तरिया लाग्नुअघि आफूहरूले ३० वटा घरको जग खनिभ्याएको उनले बताए । बस्तीमा एउटा सामुदायिक भवन, बाल उद्यान, मन्दिर, सार्वजनिक शौचालय र धारा निर्माण गरिनेछन् । साढे १४ कठ्ठा क्षेत्रफलमा झन्डै पाँच करोड लगानी गरेर बस्ती बनाइँदै छ । ‘रकेटको वेगमा काम गर्दै छौं,’ सीताराम बोले, ‘आलटाल गर्ने बेला छैन । आँटेपछि काम फत्ते हुन्छ भन्ने देखाउनु छ । विकासप्रेमी जनतामाझ काम गर्न केहीले छेक्दैन भन्ने हामीले बुझिसकेका छौं ।’

‘रकेटको वेगमा काम गर्दै छौं । आलटाल गर्ने बेला छैन । आँटेपछि काम फत्ते हुन्छ भन्ने देखाउनु छ । विकासप्रेमी जनतामाझ काम गर्न केहीले छेक्दैन भन्ने हामीले बुझिसकेका छौं ।’

पहिले दुई पहाडी जिल्लामा बस्ती बसाएका उनीहरू यसपालि तराईमा खटिँदै छन् । दुवै भेगका जनता विकासको पर्खाइमा रहेको धुमुर्सले बताए । उनका अनुसार विकासका लागि कहीँकतै, कोही बाधक छैन । जनता असल नेतृत्वको खोजीमा रहेको उनले अनुभव गरेका छन् । ‘श्रमदान गर्ने त भैहाले, सरसहयोग जुटाउने पनि मनग्गे पाइरहेका छौं,’ विकासमा बाधा नदेखे पनि सञ्चारमा समस्या झेल्दै सीताराम चिच्याए, ‘प्रशासनिक झन्झट, निर्माण सामग्री र ढुवानीको जोडजाममा समस्या, पीडित/ स्थानीयलाई भडकाउनेको बिगबिगी त सामान्य समस्या हुन् । अरू ठूला व्यवधान खेप्नुपरेको छैन ।’

समथर भूभाग र हिउँद याम भएकाले बर्दिबासमा काम गर्न अघिल्ला बस्तीमा भन्दा सहज भएको सुनाए ।

गरिबीले आक्रान्त मुसहर समुदायको दर्दनाक अवस्था देखेपछि धुर्मुस–सुन्तलीले तिनका लागि घर बनाइदिने इच्छा गरेका थिए । अघिल्लो साल सरसफाइ दूतका रूपमा पूर्व–पश्चिम राजमार्ग सफा गरिहिँडदा उनीहरू बर्दिबासको मुसहरी टोल पुगेका थिए । त्यहाँको बेहाल देखेपछि नमुना बस्ती आवश्यक रहेको महसुस गरे । ‘मान्छेको पहिलो आवश्यकता घर हो,’ सीतारामले भने, ‘यहाँको मुसहर समुदाय घर बनाएर बस्न सक्ने अवस्थामा छैन । जो असली पीडित हो, उसलाई सहयोग गर्नैपर्छ ।’

‘मेरी बास्सै’ हास्य टेलिशृंखलामार्फत चर्चामा आएका सीताराम र कुञ्जना पछिल्लो समय यस्तै सामाजिक कार्यमा बढी संलग्न छन् । कलाकारितालाई सँगै अघि बढाइरहेको सीतारामले बताए । यद्यपि, ‘मेरी बास्सै’ बन्द हुँदा धेरैले चित्त दुखाएका थिए । ‘हाम्रो कारणले बन्द भएको होइन,’ उनले भने, ‘अब पुन: प्रसारण गर्ने कुरा पनि छ ।’ कट्टेल दम्पतीले बस्ती निर्माण गर्दाताका नै जनचेतनामूलक छोटा फिल्म बनाउँदै आएको थियो ।
मुसहर बस्ती बनिसकेपछि फिल्म निर्माण गर्ने सीतारामको योजना छ ।