कैलासबावु श्रेष्ठ/गोरखा
चैत्र २६ गते । मोबाइलमा बहुप्रतिक्षित फोर जी प्रविधि असारदेखि नेपालमा सञ्चालनमा आउने भएको छ । नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणले ‘टेक्नोलोजी न्युट्रल’ गरेर फोर जी प्रविधि सञ्चालन गर्न दिन लागेको हो ।
१८ सय मेगाहर्ज फ्रिक्वेन्सीमा प्राधिकरणले दूरसञ्चार सेवा प्रदायकहरुलाई फोर जीको सञ्चालन गर्न दिने भएको हो । यो फ्रिक्वेन्सी संसारका विकसित धेरै मुलुकमा प्रयोग भइसकेको नेटवर्क टेक्नोलोजी हो । सन् २०११ बाट विश्वका विभिन्न मुलुकले फोर जी प्रविधि प्रयोग गरिसकेका छन् ।
‘हामीले २६ सय र सात सय मेगाहर्ज व्याण्डमा एलटिईको मूल्य निर्धारण गर्ने तयारी गरेका छौं’, नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणका अध्यक्ष दिगम्बर झाले भने ’स्लट तोकेका छैनौँ, क्रपिङ गर्ने तयारी अन्तिम चरणमा पुगेको छ ।’
विश्वमा फोर जी एलटिई मा आधारित सबैभन्दा छिटो इन्टरनेट हङकङमा चल्छ । त्यहाँ प्रतिसेकेन्ड ५४.१ मेगाबाइटको स्पीडमा चल्छ भने स्पेनमा सबैभन्दा छिटो डेटा डाउनलोड हुन्छ । त्यहाँ १८.२४ एमविपिएस प्रतिसेकेन्डको गतिमा डाउनलोड हुन्छ ।
६ महिनापछि २६ सय र ७ सय फ्रिक्वेन्सीमा सबैले फोर जी सेवा दिन सक्ने झाले बताए । उनले भने ‘२६ सय र ७ सय मेगाहर्ज फ्रिक्वेन्सी चाहिँ हाल दूरसञ्चार सेवा दिइरहेका अपरेटरका साथसाथै लाइसेन्स नपाएका अपरेटरले पनि भाग लिन पाउने गरी ६ महिनापछि पाउनेछन् ।’
ती फ्रिक्वेन्सी पाउनका लागि सेवा सञ्चालन भएको ६ महिनाभित्र लिलाम बढावढका आधारमा मूल्य तय गर्ने तयारी भएको उनले जानकारी दिए ।
फोर जीका लागि मूल्य निर्धारणको काम तीब्र रुपमा काम अगाडि बढिरहेको छ । झाले भने ’औसत मूल्य तय गर्ने गरी काम अगाडि बढिरहेको छ ।
नेपालमा सामान्यतया ९ सय मेगाहर्जमा थ्रीजी वा थर्ड जेनेरेसनको टेक्नोलोजी र १८ सय मेगाहर्जको फ्रिक्वेन्सीमा टुजी अथवा सेकेन्ड जेनेरेसनको टेक्नोलोजीमा प्रयोग भइरहेको छ जुन हामीले हाल चलाइरहेको मोवाइलको नेटवर्कमा प्रयोग भएको छ ।
एक तिहाइ क्षेत्रमा मात्र पुगेको थियो थ्रिजी
नेपालको कूल क्षेत्रफलमध्ये करिब एक तिहाइमा मात्र थ्रिजी नेटवर्क पुगेको छ। संसारका धेरै देशहरुले फोर जी टेक्नोलोजी प्रयोग गरिसकेका छन् । नेपालमा भने यो प्रविधिका लागि पूर्वाधार नभएको भन्दै नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणले कुनै पनि दूरसञ्चार अपरेटरलाई लाइसेन्स दिएको थिएन ।
के हो फोर जी सेवा ?
फोर जी अर्थात फोर्थ जेनेरेसन । फोर जी थ्री जीको विकसित रुपको नेटवर्क अन्तर्गतको मोबाइल टेलिकम्युनिकेसन प्रविधि हो । फोर जी प्रणालीले इन्टरनेसनल टेलिकम्युनिकेसन युनियन (आइटियु) ले व्याख्या गरेअनुसारको सुविधा प्रदान गर्छ । यस सेवामा मोबाइल वेब एक्सेस, आइपि टेलिफोनी, गेमिङ सर्भिस, हाइ डेफिनेसन मोबाइल टिभी, भिडियो कन्फेरेन्सिङ, थ्रीडी टेलिभिजन र क्लाउड कम्प्युटिङ पनि पर्दछन ।
के हो टेक्नोलोजी न्युट्रल ?
टेक्नोलोजी न्युट्रल भनेको कुनै पनि सेवाग्राहीले आफूले चाहेको अनुसार नेटवर्क अपरेटर र फ्रिक्वेन्सी चेन्ज गरेर सेवा प्राप्त गर्न सक्ने प्रविधि हो । जस्तो कि तपाईँले टुजी सेवा लिइरहनु भएको छ भने तपाइले त्यही सेवा र अपरेटरमा चाहेअनुसार थ्रिजी वा फोर जी सेवा चलाउन सक्नुहुन्छ ।
टेक्नोलोजी न्युट्रल गर्यो भने नेपालको कुन कुन क्षेत्रमा फोर जी चल्छ ?
सुरुमा १८ सय मेगाहर्जमा टेक्नोलोजी न्युट्रल गरेर फोर जी सेवाको सुरुवात हुनेछ । यस अनुसार हाल विभिन्न सेवा प्रदायकले दिने गरेको टु जी र थ्री जी सेवा सञ्चालन भएका सबै ठाउँमा फोर जी सेवा सञ्चालन हुनेछ । यसअनुसार नेपालमा टु जी वा जिएसएम सेवा पुगेका ठाउँहरुमा फोर जी सेवा सञ्चालन हुनेछ । 
नेटवर्क अपरेटरले कति पाउँछन् फ्रिक्वेन्सी ?
फोर जी सेवा सञ्चालनका लागि नेपालमा चलेका ६ वटा दूरसञ्चार कम्पनीले न्यूनतम ६ मेगाहर्जको स्लट पाउनेछन् । त्यसमा थप फ्रिक्वेन्सी थप्न चाहेमा दुई मेगाहर्ज पाउनेछन् । त्यसैगरी अधिकतम थप्न चाहे १.६ मेगाहर्ज फ्रिक्वेन्सी पाउने झाले जानकारी दिए । उनले भने ‘मूल्य निर्धारणको काम भइरहेकाले न्यूनतम, थप र अधिकतम फ्रिक्वेन्सीलाई नेटवर्क अपरेटरले कति तिर्नुपर्छ यकिन भइसकेको छैन ।’