पिताम्बर सिग्देल
काठमाडौं: नेपालमा वैशाख १२ र २९ गतेको भूकम्पमा घरमा पुरिएर नौ हजार सर्वसाधारणको मृत्यु भएको खबर पढेपछि जापानी इन्जिनियर सिगेरु बान धेरै दिन राम्ररी निदाउन सकेनन्।
ठूला प्रकोपपछि पीडितका लागि आकर्षक र नौलो घरको डिजाइनमा ख्याति कमाएका बानले यी सबै खबर पाएपछि तत्कालै नेपालबारे छलफल थाले। ढुंगा र इँटाले बनेका पुराना शैलीका घरमा बस्न डराइरहेका सर्वसाधारणका लागि नौलो घरको डिजाइन गर्नु उनको उद्देश्य थियो।
बानले जापानमा भएका नेपाली इन्जिनियर र नेपालप्रेमीको भेला बोलाएर भूकम्पले ठूलो क्षति गर्नुको कारण खोज्न नेपाल भ्रमण गरे। नेपालमा इन्जिनियर, विद्यार्थी तथा पीडितसँगको छलफलपछि भूकम्प प्रतिरोधी आकर्षक र सस्तो घरको डिजाइन नेपालका लागि उपहार दिए।
सन् २०१० मा फिलिपिन्समा आँधी आएपछि घरबारविहीन भएकालाई तत्कालका लागि कागजको अस्थायी आवास बनाएका बानले नेपालमा त्यस्तै सुुरक्षित, सस्तो र आकर्षक घरको डिजाइन कोरे।भूकम्पले भत्काएका घरको ढुंगा, इँटा र काठ प्रयोग गरेर बानले बनाएको त्यही घरको डिजाइनको अहिले विश्वव्यापी चर्चा छ।
लडेका घरको इँटा र काठ प्रयोग गरेर तयार भएको बानको डिजाइन अहिले तारागाउँ स्थित ह्यात होटेल परिसरमा प्रदर्शनका लागि राखिएको छ। उनको नेपाल डिजाइनमा भूकम्पले भत्काएका घरका इँटा, ढुंगा र काठकै प्रयोग हुनेछ।
ढुंगा वा इँटासँग प्लाई जोडेर बलियो काठको ढोका हाल्ने यसका विशेषता हुन्। छानामा भने स्थानीय रूपमा उपलब्ध सामग्री वा इन्सुसेलन गरी प्लास्टिक प्रयोग गरिनेछ। यस्ता घर भूकम्प प्रतिरोधी र सुरक्षित हुने बानको निष्कर्ष छ।
लडेका घरको इँटा र काठ प्रयोग गरेर तयार भएको बानको डिजाइन अहिले तारागाउँ स्थित ह्यात होटेल परिसरमा प्रदर्शनका लागि राखिएको छ।
घरको सिलिङमा पनि पुराना काठ वा कतिपय अवस्थामा कागजसमेत प्रयोग गर्ने उनको ब्लगमा उल्लेख छ । स्टिल वा फलाम प्रयोग हुने ठाउँमा कपडा वा अन्य सामग्रीभित्र आउने कागजको पाइपसमेत प्रयोग गर्न सकिने योजना छ।
उनको डिजाइनमा घर बनाउदा इँटासँग प्लाई र काठलाई च्यापिनेछ। बानले नेपालमा आइपरेकोे विपत्तिमा आफ्नोतर्फबाट सक्दो सहयोग गर्न पुुरानै सामग्रीबाट नयाँ भूकम्प प्रतिरोधी घर बनाउने डिजाइन र निर्णय अघि सारेको बताएका छन्।
उनले आफ्नो ब्लगमा लेखेका छन्, ‘मलाई धेरै नेपाली र विश्व समुदायले आग्रह गर्यो। हामीले तत्काल सहयोग रकम संकलन गरेर नेपालमा त्यस्तो घर बनाउने निर्णय गरेका हौं।’
बानका अनुसार यस्ता घर जापानमा बनाइने भूकम्प प्रतिरोधी घरको मापदण्डअनुसारका हुनेछन्। उनले नमुना घर बनाएपछि अन्य संघसंस्थाले आफ्नो घरको डिजाइनअनुसारका घर निर्माण गर्न सक्ने बताए । ‘चाहनेले त्यस्तै घर बनाउन सक्छन्। घरमा कपिराइट छैन,’ बानले भनेका छन्।
घर निर्माणको योजनामा सघाइरहेका तारागाउँ म्युजियमका निर्देशक रोशन मि श्रले पहिलो चरणमा ३० वटा घर बनाइने जानकारी दिए । घर बनाउने स्थान भने टुंगो लागिसकेको छैन।
जापानी इन्जिनियर तथा बानको टोलीले भने सिन्धुपाल्चोकको फटकशिला उपयुक्त हुन सक्ने निष्कर्ष निकालेको छ। ‘हामी छलफलकै चरणमा छौं। ठाउँ चयन गरी पहिलो चरणमा ३० घर बनाउँछौं’, मि श्रले अन्नपूर्णसँग भने।
बानले ठूला प्रकोपपछि पीडितका लागि आकर्षक र सुरक्षित घर बनाएका छन्। हाइटी, भारत तथा फिलिपिन्समा उनको डिजाइनअनुसारका घर बनेका छन्। ठूला प्रकोपपछि आपत्मा परेका समुदायका लागि उनले ल्याउने घरको डिजाइन विश्वभर चर्चा हुने गरेको छ।
यस्ता घर बनाउँदा भत्किएका घरका सामग्री प्रयोग गर्ने र नपुगेको अवस्थामा सामग्री खरिद गर्ने योजना मि श्रले सुनाए। पुलिट्जर पुरस्कार बिजेता बानले लगेका घरको इँटा र काठ प्रयोग गरेर घर बनाउने योजना र डिजाइनले अन्तर्राष्ट्रिय चर्चा पाएको छ।
बानको डिजाइनअनुसारको घर आईसीटीसी, सराफ फाउन्डेसन र तारा गाउँ म्युजियमको संयुक्त पहलमा अर्को महिनादेखि बनाउने योजना छ। यी संस्थाले सम्भावित स्थल र घर निर्माणका लागि चाहिने सामग्रीबारे अध्ययन गरिरहेका छन्।
घर निर्माणका लागि बानले संसारभरका नेपालप्रेमीबाट केही रकमसमेत संकलन गरेका छन् भने अभियानमा संलग्न संस्थाले पनि योगदान गरिरहेका छन्। बानले सन् २०१४ मा घर डिजाइनसम्बन्धी विश्वप्रसिद्ध प्रित्ज्कर पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।
उनले सन् १९९४ मा रुवान्डाका शरणार्थी, २००४ मा सुनामीपीडित श्रीलंकन तथा भूकम्प र सुनामीपीडित जापानीका लागि पनि घरको डिजाइन गरिसकेका छन्। उनको घर डिजाइनसम्बन्धी परामर्श र डिजाइन कम्पनी संसारका मुख्य सहरमा छन्।
annapurnapost