नरेन्द्र ढकाल
साउन १६ गते । सरकारले सुरु गरेको रैथाने बाली प्रवद्र्धन कार्यक्रम जिल्लामा पूर्णरुपले असफल देखिएको छ । गोरखामा कोदो र फापर खेति संरक्षण एवं प्रवद्र्धन लागि केन्द्र सरकारले पठाएको ५८ लाख रकम खर्च नभई फिर्ता गएको छ । ‘निकासा नै ढिलो आयो, नियमित कार्यक्रमले गर्दा त्यसमा ध्यान दिन सकिएन’ कृषि ज्ञानकेन्द्रकी प्रमुख मनिता थापाले भनिन्, ‘समग्रमा भन्दा हामीले उक्त रकम खर्च गर्न सकेनौं ।’
रैथाने बाली जोगाउन बिउ, मल, उपलब्ध गराई त्यसको व्यवासायिकरणमा जोड दिदै आर्थिक वर्ष २०७५÷०७६ मा उक्त रकम जिल्ला भित्रिएको थियो । उत्तरी गोरखामा हुने फापर र तल्लो पहाडी क्षेत्रमा फल्ने कोदो खेति तर्फ कृषकको आर्कषण वृद्धि गराउने कार्यक्रमको मुख्य उदेश्य थियो । ‘माथिबाट कार्यक्रम पठाउँदा कुन खेति कहिले गरिन्छ र कार्यक्रम कहिले सञ्चालन गर्नु उपर्युक्त हुन्छ भन्ने कुरा ख्याल भएन’ उनले भनिन्, ‘सोही अनुसार कृषकहरु सामू कार्यक्रम लान पनि सकिएन ।’
साउन/भदौंमा कोदो रोपाइँ हुने र भदौं असोजमा फापर छरिने भएकोले जेठ असारमा कार्यक्रम गर्न असजिलो भएको कृषि ज्ञानकेन्द्रको दाबी छ । कार्यालयले कृषकलाई कार्यक्रमबा बारे जानकारी नगराएको स्रोतको भनाई छ । ‘यो खेति जहाँ हुन्छ त्यहाँसम्म हामी पुग्न सक्ने अवस्था नै रहेन’ उनले भनिन् ‘सिमिति जनशक्ति स्रोत साधनले धार्चे चुमनुब्री सम्म पुगेर कोदो फापर खेति प्रर्वद्धन की अरु काम गर्ने भन्ने भयो ।’ प्रदेश सरकार मातहतको उक्त कार्यालय प्रदेशकै धेरै कार्यक्रम गर्नुपर्ने हुँदा केन्द्रबाट आएको सो कार्यक्रम बारे ध्यान दिन नसकेको कार्यालयका कर्मचारी बताउँछन् ।
गोरखाका लागि उपर्युक्त रैथाने बाली प्रवद्र्धन कार्यक्रम सञ्चालन हुन नसक्ने दुखः भएको सरोकारवालाको भनाई छ । ‘धार्चेका केही कृषकले इच्छा जनाउनु भएको छ, अयन्त्र अरु पनि हुनु होला’ कार्यालय प्रमुख थापाले भनिन्, ‘यो वर्ष कार्यक्रम आयो भने खबर गरौंला भनेर मैले उहाँको नाम टिपेर राखेको छु ।’ चालु आर्थिक वर्षका लागि प्रदेशले कार्यक्रम र बजेट पठाए पनि संघ सरकारको भने अहिलेसम्म कुनै पनि कार्यक्रम नआएको कृषि ज्ञान केन्द्र गोरखाले जानकारी दिएको छ ।