गोरखा । गोरखा दरर्वार परिषरमा रहेको गोरखानाथ मन्दिरमा आजबाट २२औं सवालाख रोट महोत्सवको सुरु हुदै छ । महोत्सवको सबै तयारी पुरा भएको सिद्वाश्रम शक्ति केन्द्र नेपालका संयोजक रामजी अर्यालले बताए ।
महोत्सवमा सहभागी हुन आउने श्रद्वालु भक्तजनहरुको आवास, खाना र रोटका सबै सामाग्रीहरु महोत्सव स्थलमा आईपुगेको पनि उनले बताए । ‘आन्तुकहरुको लागी बस्ने आवास र खाना खाने ब्यवस्था सबै मिलाएका छौ’ उनले भने ‘गोरखनाथलाई चढाउने रोटको सबै सामाग्री आईसकेको छ ।’
अहिले गुरु गोरखानाथका साथै माता गोरखकालीको मन्दिरलाई सिंगार्ने काम भई रहेको छ । त्यसका अलावा रोट पकाउने ठाउँको ब्यवस्था तथा आवश्यक पानीको प्रवन्ध समेत भइ सकेको उनले बताए ।
‘बिगतमा रोट पकाउन पानीको समस्या थियो, अहिले त्यो समस्या समाधान भएको छ’ उनले भने ‘आवश्यक पानीको प्रबन्ध साना शहरी खानेपानी तथा सरसफाई उपभोत्ता समितिले र खानेपानी तथा सरसफाई डिभिजन कार्यालयले गरीदिएको छ ।’
रोट पकाउने ठाउँ र श्रद्वालु भक्तजनहरु धेरै हुने हुदा पिठो मुछ्ने पानीदेखी पिउने र सरसफाईको लागी समेत पानीको अभाव हुदै आएको थियो । यस पटक भने त्यो समस्या समाधान भएको संयोजक अर्यालले जानकारी दिए ।
रोट पकाउनको लागी आवश्यक दाउरा समेत सम्वन्धित स्थानमा पुगी सकेको छ । ‘दाउरा ओसार पसारमा नेपाली सेनाले हामीलाई सहयोग गरेको छ’ संयोजक अर्यालले बताए ।
कार्यक्रम अनुसार अहिले बिहान ८ः३० बजे गोरखा सदरमुकामको बैंक रोडमा रहेका सिद्वाश्रम शक्ति केन्द्रबाट र्याली हुने छ । र्यालीमा १०८ जना कन्याहरुले कलश लिएर हिड्ने छन् भने गुरु गोरखनाथको रथ समेत र्यालीमा सहभागी हुने छ ।
सोही र्यालीमा विभिन्न जात जातीका बाजा गाजाका साथै झाँकीहरु समेत सहभागी भएर गोरखा बजारको पुरानो बसपार्क–पदेली–ठुलो आँगन–सतिपिपल–रामशाह चौतारो हुदै गोरखा दरर्बारमा रहेको गुरु गोरखनाथको मन्दिर पुगेर र्यालीको समापन हुने छ ।
र्याली समापन हुनु पूर्व गुरु गोरखनाथको मन्दिर अगाडी झण्डोतोल गरिने छ । त्यस लगत्तै रोट पकाउने काम हुने छ । रोट पाकी सकेपछी साईत हेरेर गुरु गोरखनाथलाई रोट अर्पण गरिने संयोजक अर्यालले बताए ।
यो बर्षको महोत्सवमा स्वदेश तथा विदेशबाट ५० हजारभन्दा बढी श्रद्वालु भक्त्तजनहरुले महोत्सवमा सहभागिता जनाउने अनुमान गरिएको छ ।
यस पटकको महोत्सव फरक खालले मनाउने तयारी भईरहेको छ । मानव कल्याण र विश्व शान्तिको कामना गर्दै बिक्रम सम्बत २०६१ सालदेखी नै केन्द्रले गोरखनाथ मन्दिरमा सवालाख रोट अर्पण गर्दै आएको छ ।
विगतदेखी नै गोरखनाथ जयन्तीको अवशर पारेर आयोजना गरीएको महोत्सवमा देशैभरबाट श्रद्वालु भक्तजनहरु आउने गरेका थिए । यो पटक पनी नेपालको धेरै जिल्लाका साथै भारत र अन्य देशका गुरु गोरखनाथका भक्तजनहरुले सहभागिता जनाउने अनुमान गरीएको छ ।
रोट महोत्सवभरी दैनिक स्तुती बन्दना, स्तवन पाठ, हवन, पूजन, रोट अर्पण, गुरु आरती, भजन किर्तन र प्रसाद बितरण हुने सिद्वाश्रम शक्ति केन्द्र गोरखाका संयोजक किशोरकुमार अकेलाले बताए ।
उक्त दिनमा उभौली पर्व, बुद्व जयन्ती, चण्डेश्वरी जात्रा, चण्डी पूर्णिमा, बैशाख स्नान समाप्ति, कुर्म जयन्ती, पुर्णीमा ब्रत र अन्तराष्ट्रिय नर्स दिवस समेत परेको छ ।
रोट के हो ?
रोट चालम, गहुँ र जौको पिठोमा मसलाहरु मिसाएर बनाएको एक बिशेष परिकार रोट हो ।
चालम, गहुँ र जौलाई शुद्व मानी ३२ थरिका मसलाहरु जस्तै नरिवल, काजु, किसमिस, अलौंची, ल्वाङ, सुकुमेल, छोकडा, मरिच, दालचिनी, खुदो, मह, घिउ, चिनी जस्ता मसलाहरु हालेर विशेष बिधिद्वारा बनाईन्छ ।
रोट २ प्रकारको हुने गर्दछ । भुङ्ग्रे र ताई रोट । गोलाकार आकृतीको पिठोको मिश्रणलाई पातमा राखेर आगो को भुङ्ग्रो पकाईनेलाई भुङ्ग्रे रोट भनिन्छ । यस्तो रोट सानादेखी ठुला आकारमा पनी तयार गरिन्छ ।
दोस्रो भनेको ताई रोट हो । यो प्रकारको रोटलाई घिउमा तारेर बनाईन्छ । पिठोमा विभिन्न थरीका मसलाहरु हालेर विशेष आकृती अर्थात पृथ्वीको आकारमा सानो सानो गोलाकार बनाएर बनाउने गरिन्छ । यसको बिच भागमा नाभी अर्थात ओमकार राख्ने चलन छ । यसरी विशेष विधिका साथ रोटको बिचमा बनाइएको नाभिलाई ‘शिवलिङ्ग’ पनि भनिन्छ । यस्तो नाभी भुङ्ग्रे रोटमा पनी बनाइने प्रचलन छ । भुङ्ग्रे रोटमा बनाइएको नाभीलाई भने ‘सुमेरु’ भन्ने गरिन्छ ।
नाथ संप्रदायका मानिसहरुले बनाउने रोटमा त्यस्तो आकृती दिदा भने विशेष मन्त्र उच्चारण गनुपर्ने हुन्छ । गुरु गोरखानाथलाई रोट चढाउदा पनी विशेष रोट पूजा गरी मन्त्र सहित रोटको बिचको भाग काटेर चढाइने गर्दछ ।
स्वादमा अनि नै उत्कृष्ट मानिने यस प्रकारको रोट, रोट महोत्सवमा सबैको आकर्षणको बिषय हुने गरेको छ ।