गोरखा – उत्तरी गोरखामा रहेको निसराङ ताल संरक्षणकालागि चुमनुब्री गाउँपालिकाले १ करोड बिनियोजन गरेको छ ।
धार्चे र चुमनुब्री गाउँपालिकाको सिमानामा पर्ने निसराङ ताल संरक्षणकालागि पालिकाले १ करोड रुपैयाँ बिनियोजन गरेको हो ।
धार्चे गाउँपालिका ३ को उहियाँ र चुमनुब्री गाउँपालिका ३ को सिर्दीबासको सिमानामा रहेको निसराङतालको हालै बिस्तृत अध्ययन प्रतिवेदन (डिपीआर) समेत तयार गरीएको छ ।
४ हजार ७०० मिटर उचाईमा रहेको यो तालको आफ्नै महत्व छ । सन्तान नहुदा होस वा भएर पनि राम्रो हुनका लागि होस वा पशुपालक किसानले आफ्नो पशु राम्रो होस भन्नकालागि समेत यही तालमा गएर पुग्ने परम्परा चलि आएको छ ।
ताल आफैमा सुन्दर मनमोहक भएता पनि विदेशी तथा आन्तरिक पर्यटकको पर्खाइमा रहेको यो ताल ३.३ किलो मिटरमा फैलिएको छ । चुमनुब्री गाउँपालिकाले अहिले ताल सम्म पुग्नकालागि बाटो, बास बस्नकालागि सेल्टर र हेलिप्याड निर्माणको तयारी समेत गरिरहेको छ ।
त्यसो त नेपालमा रहेको सबै तालको आ–आफ्नै महत्व छ । त्यस माथि पनि अहिले सम्म पनि विदेशी पर्यटक पुग्न नसकेको गोरखाको निसराङ तालको भने छुट्टै महत्व छ ।
ताल संग सिमाना जोडिएको साविक उहीयाँ र सिर्दीबासका बासिन्दा संगै केरौजा, काशिगाउँ, गुम्दाँ, लाप्राक, बारपाक, घ्याचोक, चुम्चेत, बिही, प्रोक, छेकम्पार र लापु गाउँ बिकास समितिका मानिसहरु जनै पुर्णीमाको दिनमा नुहाउन र पुजा गर्न जाने गर्दछन् ।
सन्तान प्राप्तीकोलागि बरमाग्ने ताल
सन्तान नहुनेले सन्तान प्राप्तीका लागि त सन्तान हुनेले राम्रो शिक्षा दिक्षा र राम्रो आर्थिक श्रोतकालागि बरदान माग्ने गर्दछन् भने पशुपालक कृषकहरुले भने आफ्ना पशु राम्रो र धेरै होस भनेर कामना गर्दै पुजा गर्ने प्रचनल रही आएको संस्कृतकर्मी, सामाजिक अभियान्ता तथा कलाकार बिरबल घलेले बताए ।
स्थानियले उत्त पोखरीलाई दुध पोखरी भनेर संबोधन गर्ने गर्दछन् । तालको छेवैमा रहेको अनौठो देखिने (चंपलोङ) दुई टाउके ढुङ्गा छ । त्यही ढुङाको छेवैमा देउराली (ढुङै ढुङ्गाको चाङ) मण्डप बनाएर पुजा गर्ने गर्दछन् ।
यसरी पुजाआजा गर्न जानेहरुले पोखरीमा बार्षिक रुपमा ध्वजापताका समेत राख्ने गर्दछन् । धार्मिक मान्यता अनुसार ध्वजापताका राख्दा अझै बढी धर्म कमाउने जन विश्वास रही आएको छ ।
ताल संरक्षणकालागि १ करोड बिनियोजन
प्रदेश सरकारले ताल संरक्षणकालागि सर्सत अनुदानमा गाउँपालिकालाई १ करोड रुपैयाँ दिएको छ । डिपीआर, बाटो सुधार, सेल्टर र हेलिप्याड तथा भ्यू प्वाईन्ट तयार पार्न प्रदेश सरकारले उत्त रकम गाउँपालिकालाई दिएको हो ।
पालिकाले उत्त रकम मुख्य मुख्य स्थानमा सेल्टर (आवास) र असजिलो बाटो सुधार तथा भ्यू प्वाईन्टमा खर्च गर्ने गरी सर्सत रुपमा अनुदान उपलब्ध गराएको हो ।
गाउँपालिका मार्फत कन्सल्ट्यान्टले डिपीआर काम प्रारम्भ गरिसकेको र फाइनल रिर्पोट आउन बाँकी रहेको गाउँपालिकाले जनाएको छ । रिर्पोट प्राप्त हुनासाथ द्रुत गतीमा ताल संरक्षण र प्रचार प्रशारको काम थालनी गरिने पालिकाले जनाएको छ ।
कसरी पुग्ने ताल सम्म ?
तालमा जान सबै भन्दा पहिला जगत पुग्नु पर्दछ । त्यहाँ सम्म पुग्नका लागि गोरखा सदरमुकाम–आरुघाट–सोती सम्म बसको यात्रा गर्न सकिने छ भने सोतीबाट तातोपानी सम्म सानो प्रकारको सवारी (जिप) मा यात्रा गर्न सकिन्छ ।
तातोपानीबाट भने १ दिनको यात्रा पछि जगत पुग्न सकिन्छ । जगतबाट अर्को दिन रोल्पा डाडाँ ४ घण्टाको यात्रामा पुग्न सकिन्छ । रोल्पाडाँडाबाट गणेश र श्रृगी हिमाल सहजै देख्न सकिन्छ । मनमोहक मानिने हिमाल संगै बुढी गण्डकीको दृष्य तथा चुम्चेत र सिर्दीबास सहजै देख्छ ।
रोल्पा डाडाँबाट ताक्पुक २ घण्टाको यात्रा तय गरे पछी पुग्न सकिन्छ । ताक्पुकमा भेडी खर्च र ओडार भएका कारण ताल हेर्न जानेहरुले यही बास बस्नु पर्दछ ।
ताक्पुक बाट भुङरङ केही घण्टाको यात्रामा पुगिन्छ । यसलाई निरमसी चौर पनि भन्निछ । उहीयाँ र सिर्दीबासको भेडिखर्क यही हो । यहाँ पुगे पछि निसराङ जान समय अभाव हुने भएका कारण पर्यटकले यही बास बस्नु पर्दछ । यहाँबाट गणेश हिमाल आमने सामने देख्न सकिन्छ । यहाँ पुगे पछी सबै थकाई मेट्न श्रृगी हिमालकासाथै कस्तुरी, डाँफे, झारलको समूहले मद्त गर्छ । आँखै अगाडी देखिने कस्तुरी, डाँफे र झारलको समूहले मनलाई आनन्द दिन्छ । भाग्यमानीहरुले यहाँ हिमचितुवालाई पनि देख्न सक्छन् ।
भुङरङबाट हिडेका पर्यटक २–३ घण्टामा तालमा पुग्नछन् । पुजाआजा तथा घुमफिर पछि पुन भुङरङमा नै फर्किएर बास बस्नुपर्ने हुन्छ । तर डिपीआर तयार भए संगै तालको वरपर अब सेल्टरहरु निर्माण हुने छ र अझै तालको आनन्द लिन सकिने छ ।
ताल कात्र्तिक अन्तिम साता देखी गर्मी सिजन नआउदा सम्म जम्ने गर्दछ ।
यार्सा र अन्य जडिवुटीको भण्डार : निसराङ
चारै तिरबाट पहाडले घेरीएको उत्त स्थानमा बहुमुल्य जडिवुटी समेत पाईन्छ । यार्साको सिजनमा उत्त स्थानमा वरपरका सर्व साधारण संकलनकालागि पुग्ने गरेका छन् । पालिकाले संरक्षणमा ध्यान दिन नसक्दा जथाभावी रुपमा त्यहाँको जडिवुटी संकलन हुदा भोलीका दिनमा बहुमुल्य जडिवुटी लोप हुन सक्ने खतरा छ ।
तालको वरपर रहेको डाँडामा यार्सा गुम्बा, पाँच औले, जडामसी, कुटकी, निरमसी र सुनपाती जस्ता बहुमुल्य जडिबुटी पाइन्छ ।
विदेशी पर्यटक अहिले सम्म पुग्न नसकेको
४ हजार ७०० मिटर उचाईमा रहेको यो तालमा आज सम्म पनि कुनै पनि विदेशी पर्यटकले पाइला टेक्न सकेको छैन । चुमनुब्री गाउँपालिका ३ का वडाध्यक्ष रामकुमार गुरुङको अनुभवनमा केही साल अगाडी ताल जानभनेर हिडेको विदेशी पर्यटक बिरामी भएपछी बिच बाटोबाट नै फर्किएका थिए ।
कस्तुरी, झारल र डाँफेको बथान हेर्ने उपयुत्त स्थान
उत्तरी गोरखामा पाईने कस्तुरी, झारल र डाँफे यहाँ सजिलै देख्न सकिन्छ । तालमा पानि पिउन आउने कस्तुरी र झारल ठुलो बथानमा आउने भएका कारण त्यहाँ पुग्ने जो कोहीले पनि सजिलै देख्न पाउछन् ।
साथै नेपालको राष्ट्रिय चरा डाँफे पनि बथानका बथान देख्न सकिन्छ । आँखै अगाडी देखिने यस्ता जिव जन्तुले त्यहाँ पुग्ने लागेको थकाई सहजै मेट्न मद्त गर्दछ ।
तस्बिर : बीरबल घले र राजकुमार गुरुङ