कैलासबावु श्रेष्ठ/गोरखा
फाल्गुण ४ गते । नेपालकै ऐतिहासिक गोरखा दरबार भत्काउने क्रममा ठुला÷ठुला भ्वाङ भेटिएको छ । बिनाशकारी भूकम्पले भत्काएको गोरखा दरबारको पुनःनिर्माणको लागि जग भत्काउने क्रममा भ्वाङ फेला परेको गोरखा दरबार चेरचाह अड्डाका प्रमुख हरि प्र्रसाद भुषालले बताए । ‘जग भत्काउने काम हुँदै थियो, त्यहाँ त ठुला-ठुला प्वालहरु भेटिए’ उनले भने ‘कस्तो खालको प्वाल हो भनेर अध्ययन गरिरहेका छौ ।’ सो बारेमा थप अनुसन्धानका लागि पुरातत्व विभागको टोली गोरखा बोलाउने तयारी गरिरहेको उनले बताए ।
परम्परागत दरबार भएकाले त्यहाँ गुफाहरु हुन सक्ने आंकलन गरिएको छ । उक्त कुरा भने अनुसन्धान पछि मात्र थाहा हुनेछ । ‘हामी अहिले यसै भन्न सक्ने अवस्थामा छैनौं, यसको विस्तृत अध्ययन हुनुपर्छ, अहिले भ्वाङ देखिएको भाग छोडेर काम अगाडी बढाएका छौं’ भुषालले भने । पुनःनिर्माणको लागि जग खन्ने क्रममा दरबारको पुर्वी क्षेत्रमा दुई फिट भन्दा चौडाई भएका प्वाल देखिएपछि अहिले त्यहाँको काम रोकिएको छ । उक्त भ्वाङ पहिले सैनिकहरु लुकेर हमला गर्नका लागि बनाइएको बंकर समेत हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । बाइसे-चौबिसे राज्यका रहेको अबस्था बलियो राज्यले जुनसुकै बेला पनि हमला गर्न सक्ने भएकाले सुरक्षाका निम्ति जमिनमुनि बंकर बनाउने प्रचलन रहेको विज्ञहरु बताउछन् ।
०७२ साल बैशाख १२ गते गएको बिनाशकारी भूकम्पले गोरखा दरबारमा पुर्ण रुपले क्षति हुनुका साथै छानामा लगाइएको टायल समेत भुइँमा खसेको थियो । त्यसपछि दरबारलाई त्रिपालले छोपेर राखिएको थियो । भुकम्प र त्यसपछि आएको पराकम्पका कारण पुर्ण रुपले जिर्ण बनेको उक्त दरबार भत्काएर जगै देखि पुनःनिर्माण गर्ने निर्णयमा पुरातत्व विभाग पुगेको हो । शाह बंशिय उद्गम थलो मानिएको जिल्लाको गोरखा दरबार तत्कालिन राजा रामशाहको पालामा बिक्रम संम्बत १६६६ ताका बनेको किम्मदन्ती छ ।
दरबार कहिले र कुन समयमा बन्यो भन्ने कुराको भने अहिले सम्म लिखित प्रमाण भेटिएको छैन् । ‘अनुमान मात्र गर्ने हो, लिखित प्रमाण फेला नपार्दा सम्म हिजो देखि भनिदै आएको कुरा नै हामिले पनि विश्वास गर्ने कुरा हो’ भुषालले भने ‘अहिले सम्म तत्कालिन राजा रामशाहको पालामा यो दरबार बनेको सबैको अनुमान र विश्वास पनि छ ।’
दरबार जिर्णोद्वारका क्रममा केही महत्वपूर्ण सामाग्रीहरु समेत फेला परेको छ । अड्डा प्रमुख भुसालका अनुसार मानवको शिरभाग आकृती १, घोढा आकृती १, पुराना तामाका सिक्काहरुका साथै अभिलेख भएको २ थान पाला समेत फेला परेको बताए ‘पुरै दरबार भत्काउदा मानव शिर आकृत र घोडा आकृती समेत फेला परेको छ सो बारेमा पनि अध्ययन भइरहेको छ ।’
उक्त कुरा सँगै भत्काउने क्रममा भेटिएका सिक्का, इट्टा लगायतका कुराहरुका बारेमा पनि अध्ययन भइरहेको भुषासले बताए ।
